مسائل حقوقی و تدریس این رشته در دانشکده‌های حقوق دانشگاه‌های حلب، دمشق و کویت گذراندم، امّا در این مدت، اوقات فراغت خویش را صرف پژوهش در تاریخ اسلامی کردم. دانش حقوق در فهم عمیق‌تر حوادث تاریخی و نتیجه‌گیری از آنها یاری‌ام رساند و به بی‌طرفی در قضاوت نسبت به آن ها رهنمون شد. درگذشته، مشهورترین تاریخ‌نگاران، از برجستگان فقه وحدیث و تفسیر بوده و برخی چون ابن‌جریر طبری خود مکتبی در فقه داشتند.

دقت نظر در روند تاریخ اسلام مرا به پی‌گیری این خط سیر، از آغاز طلوع آن تا زمان حال هدایت کرد. به همین جهت رویدادهای تاریخی را ـ آن‌گونه که بیان شد ـ جمع‌آوری و آنها را به چند مرحله تقسیم کردم. هر مرحله شامل حوادث 250 سال هجری است که از سال اول هجرت آغاز می‌شود و به همین صورت ادامه می‌یابد تا در مجموع، خط سیر تاریخ اسلام را به ترتیبِ سنوات، تشکیل دهد.

برای روند تاریخ مقدمه‌ای نوشته و مهم‌ترین حوادثی که فراز و نشیب تاریخ در آن شکل یافته بیان کردم تا خواننده عرب به علل آن پی برده و از اوج گرفتن آن توانایی بیابد و از سقوط آن پند و عبرت آموزد. و این همان، رسالت و هدف تاریخ است و از این جهت تاریخ، مقدمه علوم انسانی به شمار می‌رود. امت عرب، در اوضاع و احوال کنونی، سخت نیازمند این است که عوامل و نتایجی را که بر حوادث تاریخش اثر گذاشته دریابد و نگرش جدیدی به تاریخ داشته باشد، نه از این زاویه که تاریخ، تنها شرح حال پادشاهان و وقایع جنگی است، بلکه تدوین حیات امتی باشد که در آن، ملت‌های گوناگون و فرهنگ‌های متفاوت، متحد شده و به یک دین گرویده و به زبان واحدی تکلم می‌کنند که بیانگر وحدت آنهاست واز آرزوها وامیدهایشان سخن می‌گوید و مشارکت آنان را در آنچه که به مجد و عظمتشان انجامید و نیز حوادث محنت بار گذشته‌شان را نشان می‌دهد.

برای دست‌یابی به این هدف صفحات تاریخ بایستی تمام تلاش‌ها و فعالیت‌های علمی، عقلی، ادبی، اقتصادی و هنری را دربرداشته باشد تا با آن، تصویرِ جامعه تکمیل شده و در پرتو آن خطوط روند تاریخ آشکار شود.

از این رو رویدادهای سال‌ها را در بخش‌های ویژه‌ای گرد آوردم و تلاش‌ها و فعالیت‌های خاص هر سال را با ذکر نام کسانی که در هر عصر و در زمینه‌های یاد شده کار کرده‌اند بیان کردم تا ترجمانی از آن وقایع باشد.

شورای ملی فرهنگ و هنر و ادبیات کویت نشر نخستین این کتاب را در دو مجلد (از سال 1 ـ 250 ق) بر عهده گرفت و سپس اجازه چاپ دوم آن را داد.

در چاپ دوم این کتاب اضافاتی در زمینه رخدادها، وقایع نظامی، شرح حال‌ها و اماکن آوردم و فهرست‌های گوناگونی که در چاپ اول وجود نداشت بدان افزودم و برای چاپ به انتشارات «دار طّلاس» دمشق سپردم که به بهترین وجه به زیور چاپ آراسته شد، و بدین وسیله از تمام کارکنان این مؤسسه قدردانی و تشکر می‌کنم.

می 1988 م ـ استانبول

دکتر عبدالسلام ترمانینی