پیامبرت از تو خواهد پرسید، تو باید جوابی برای آن پیدا کنی. آری! عمر می گفت: «اگر بره ای در اثر بی مبالاتی در عراق بمیرد بسیار می ترسم که مبادا خداوند در مورد آن مرا مؤاخذه کند». هارون الرشید گفت: من مانند عمر نیستم و روزگار من مانند روزگار عمر نیست. ابوالنصر به او گفت: این پاسخ کار تو را توجیه نمی کند. هارون الرشید امر کرد که سیصد دینار به وی بدهند. ابوالنصر گفت: من از اهل صفّه هستم.(اهل صفّه فقرایی بودند که پناهگاهی نداشته و به شبستان مسجد پناه می بردند) بهتر است سری به اهل صفّه بزنی و این مبلغ را میان ایشان تقسیم کنی (و از نظر سهمیه) من هم یکی از آنان هستم.[1]

پی نوشت ها

[1] . دوشنبه اول محرم سال 194 = پانزدهم اکتبر سال 809 ; سه شنبه بیستم ربیع الاول سال 194 = اول ژانویه سال 810 .

[ 2 ] . انباه الرواة، ج 2، ص 313.

[ 3 ] . البدایة والنهایه، ج 10، ص 226.

سال 195 ق = 810 ـ 811 م

رویدادها

* امین به اشاره وزیرش فضل بن ربیع دستور داد که بر فراز منبرها فرزندش، موسی را دعا کنند.

* امین، ربیعة بن قیس، رهبر قبایل قیس را به منظور رویارویی با سربازان خراسانی در مصر، به حکومت مصر منصوب ساخت. سربازان خراسانی از طرف داران مأمون بودند.

* امین لشکر عظیمی به فرماندهی علی بن عیسی بن ماهان، حاکم ری تجهیز کرد و به جنگ با برادرش مأمون گسیل داشت. زنجیری از نقره همراه علی بن عیسی بود تا مأمون را با آن زنجیر دست بسته، نزد امین آورند.

* مأمون لشکری به فرماندهی طاهر بن حسین ، تجهیز و طاهر را به ولایت ری منصوب کرد، آن گاه او را به جنگ با لشکر امین روانه ساخت.

* خطبه خلافت به نام مأمون، در خراسان.

* مأمون بعد از پیروزی طاهر بن حسین بر لشکر امین به او ضمن پاداش هایی، لقب «ذوالیمینین» داد.

* مأمون، فضل بن سهل را به وزارت خود برگزید و ولایت مشرق را به او داد و او را به «ذوالریاستین» ملقب ساخت، هم چنین برادرش، حسن بن سهل را متصدی وصول خراج قرار داد.

وقایع نظامی

جنگ بر سر خلافت

* جنگ بین امین و مأمون: لشکر امین به فرماندهی علی بن عیسی بن ماهان و لشکر مأمون به فرماندهی طاهر بن حسین در منطقه ری درگیرشدند. این جنگ، به پیروزی طاهر و کشته شدن ابن ماهان انجامید.(شعبان)

* امین، لشکری دیگر به فرماندهی عبدالرحمان بن جبله انباریتجهیز کرد و به جنگ با طاهر بن حسین فرستاد. آنان در همدان به جنگ پرداختند. عبدالرحمان بن جبله تسلیم شد و گروهی از لشکریان او کشته و گروهی دیگر نیز فرار کردند.(ذی الحجه)

شورش ها

* دمشق: علی بن عبدالله بن خالد بن یزید بن معاویه، معروف به «سفیانی اموی» و ملقب به «عمیطر»، اختلاف بین امین و مأمون و جنگ میان آن دو را غنیمت شمرد و در دمشق شورید. او مردم را به خلافت خود فرا خواند و قبیله کلب یمانی نیز او را یاری کردند. علی بن عبدالله توانست بر دمشق دست یابد. پس از این استیلا، آتش جنگ های قبیله ای میان قیسیان و یمانیان شعلهور شد و قیسیان به کمک مأمون شتافتند.

درگذشتگان

* ابن ماهان (علی).

* اشجع سلمی.

* رافع بن لیث.

* سدوسی.

* عبدالرحمان بن جبله.

ابن ماهان (علی)

علی بن عیسی بن ماهان از فرماندهان بزرگ زمان هارون الرشید و امین بود. هارون او را در سال 180 ق به ولایت خراسان منصوب کرد. علی بن عیسی با قساوت تمام و ظلم و ستم، بر مردم حکومت می کرد و در مدت ولایتش بر خراسان که ده سال به طول انجامید، هشتاد میلیون درهم جمع آورد.

رافع بن لیث در سال 190 ق علیه او شورید. این شورش در ماوراء النهر فزونی گرفت و طی آن رافع، بر بخارا و سمرقند استیلا یافت. هارون الرشید برای به دست آوردن رضایت او ابنماهان را عزل و اموال او و خانواده اش را مصادره کرد. آن گاه ابنماهان را به زندان انداخت.

وقتی امین در سال 193 ق به خلافت رسید، ابنماهان او را به برکناری مأمون از ولایت عهدی و جانشینی پسرش، موسی تحریک کرد. امین به نصیحت او عمل کرد و مأمون را خلع و ولایت عهدی بعد از خود را به پسرش، موسی داد و او را به «الناطق بالحق» ملقب ساخت. امین، علی بن عیسی بن ماهان را به همراه لشکری عظیم به جنگ با مأمون روانه ساخت و او را به امارت «جبل»، اصفهان، همدان و قم منصوب کرد. او از بغداد با چهل هزار سوار به جنگ مأمون رفت. طاهر بن حسین، فرمانده لشکر مأمون، در «ری» با وی مصاف داد. در این جنگ ابنماهان کشته شد و یارانش شکست خوردند.(3)

[ 1 ] . البدایة والنهایه، ج 10، ص 226.

[ 2 ] . جمعه اول محرم سال 195 = چهارم اکتبر سال 810 ;سه شنبه دهم ربیع الاول سال 195 = اول ژانویه سال 811 .

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 6 ، ص 133 ; تاریخ طبری، ج 8 ، ص 239 ـ 245 ; تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 150 ـ 239 ; البدایة والنهایه، ج10، ص 226 ; ابن خلدون، ج 3، ص 496.