عبدالله بن اغلب

ابوالعباس، عبدالله بن ابراهیم بن اغلب بن سالم تمیمی، سومین امیر از اغلبیان افریقیه بود. حکومت وی در آن منطقه مستقل بود هر چند به نام عباسیان خطبه خوانده می شد. در سال 196 ق و پس از مرگ پدرش، امارت افریقیه را به عهده گرفت. در روزگار او قیروان و اطراف آن در آرامش به سر می برد، ولی آن گونه که ابنعذاری در البیان المغرب می گوید: او ستم گری بود که به اعمال بسیار زشتی دست می زد.

هنگامی که گروهی از صالحان نزد او آمده او را پند دادند آنان را سبک شمرد و تحقیر کرد لذا دعا کردند که خداوند آنان را از ظلم او آسوده کند. طولی نکشید که عبدالله درگذشت و برادرش، زیادة الله اول جانشین او شد.[1]

ماسرجویه

ماسرجویه، که ماسرجس نیز نامیده می شد، پزشکی یهودی و ایرانی الاصل بود که در بصره متولد شد و همان جا و در دوران بنی امیه کودکیش سپری شد. او در دولت مروانیان، کتاب أهرن بن أعین اسکندری را به زبان عربی تفسیر کرد. این کتاب را عمر بن عبدالعزیزدر گنجینه کتاب هایش یافته بود. ماسرجویه همان است که ابوبکر، محمد بن زکریای رازی در کتابش الحاوی از او با «قال الیهودی» یاد می کند. از کتاب های او الغذاء و العین است.[2]

ماشاء الله

ماشاءالله، منجمی یهودی که از دوران منصور تا زمان مأمون زیست و آن گاه اسلام آورد. در پیش گویی سرآمد روزگار خود بود و در این زمینه شهرت بسزایی داشت. تألیفاتش در اندلس به لاتین ترجمه شد. از جمله، کتاب های صنعة الاسطرلاب والعمل بها، الأمطار والریاح، المعانی، السّهمین و ... [3].

پی نوشت ها

[1] . چهارشنبه اول محرم سال 201 = سی ام ژوئیه سال 816 ; پنج شنبه هشتم جمادی الثانی سال 201 = اول ژانویه سال 817 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 186 ; البیان المغرب، ج 1، ص 95 و 96 ; تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 157 ; ابن خلدون، ج 4، ص 421.

[3] . قفطی، تاریخ الحکماء، ص 324 ; ابن اصیبعه، عیون الانباه فی طبقات الاطباء، ص 232.

[ 4 ] . قفطی، تاریخ الحکماء، ص 214 ; ابن ندیم، ص 382 ; جان فیرنیه، ص 27، 116 و 162.

سال 202 ق = 817 ـ 818 م

رویدادها

* مأمون در صدد عزیمت به بغداد برآمد پس از آن که اطلاع یافت مردم بغداد با ابراهیم بن مهدی بیعت کرده اند از مرو رهسپار آن جا شد.

* مأمون به نگهبانانش دستور داد تا فضل بن سهل را به قتل برسانند. آنان نیز در راه، او را ـ که همراه مأمون بود ـ کشتند. مأمون از این حادثه اظهار ناراحتی و اندوه کرد و از این رو، قاتلانش را کشت و برادرش، حسن بن سهل را به خاطر جلب رضایتش، به وزارت خود برگزید و دخترش، پوران را به همسری او درآورد.

* ولایت حاتم بن هرثمة بن اعین بر آذربایجان.

* امام ادریس دوم، امیر دولت ادریسیان درمغرب دور، ربضیان را که از اندلس مهاجرت کرده بودند استقبال کرده و از آنان خواست در شهر فاس که پدرش آن را ساخته بود، اقامت گزینند. از این رو، شهر فاس به شهر اندلسیان شهرت یافت.

* گروهی از ربضیان به اسکندریه رفته و با کمک اعراب «بحیره» بر آن جا چیره شدند. آنان حکومت اندلسی، مستقل از خلافت عباسیان رادر آن جا تأسیس کردند که تا ده سال ادامه داشت.

وقایع نظامی

شورش ها

* اندلس (شورش مردم ربض ساکن قرطبه): مردم دورگه ربضی به خاطر سنگینی مالیات و ظلم حکومت بر حکم بن هشام شوریدند. حکم بن هشام، بر شورش غلبه کرده و در نتیجه، شورشیان را از اندلس تبعید کرد و از آن پس، او به «حکم ربضی» معروف شد.

درگذشتگان

* فضل بن سهل.

فضل بن سهل

ابوالعباس، فضل بن سهل سرخسی، منسوب به «سرخس» خراسان، وزیر باتدبیر مأمون که بیش ترین عمر خود را با او گذراند در سال 190 ق با ارشادهای او مسلمان شد. و از آیین زردشتی دست کشید. وی زیرک و باهوش و باکفایت بود. پیش از به خلافت رسیدن مأمون، با وی هم نشین بود. هنگامی که مأمون به خلافت رسید. او را وزیر خود کرد و فرماندهی ارتش را نیز بدو سپرد و به او لقب «ذوالریاستین» (ریاست لشکری و کشوری) داد. وی فرماندهان مشهوری; مانند طاهر بن حسین و هرثمة بن اعین را از ترس این که مبادا بر او سبقت بگیرند، تبعید کرد.

فضل، هم چون دیگر ایرانیان، طرف دار نژاد ایرانی بود و معتقد بود که علویان، برای خلافت استحقاق بیشتری دارند.

بر این اساس، مأمون را واداشت تا علی بن موسی الرضا را به ولایت عهدی معرفی کند و دخترش را به ازدواج او درآورد. و با این کار مردم بغداد و دودمان عباسی را علیه وی شورانید تا جایی که آنها ابراهیم بن مهدی را در بغداد به خلافت برگزیدند و آماده مقابله با

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 186 ; البیان المغرب، ج 1، ص 95 و 96 ; تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 157 ; ابن خلدون، ج 4، ص 421.

[ 2 ] . قفطی، تاریخ الحکماء، ص 324 ; ابن اصیبعه، عیون الانباه فی طبقات الاطباء، ص 232.

[ 3 ] . قفطی، تاریخ الحکماء، ص 214 ; ابن ندیم، ص 382 ; جان فیرنیه، ص 27، 116 و 162.

[ 4 ] . دوشنبه اول محرم سال 202 = بیستم ژوئیه سال 817 ; جمعه هجدهم جمادی الثانی سال 202 = اول ژانویه سال 818 .