آمده ضمانت مى‌كند) در صورت نبودن وارث نسبى و نداشتن مولا (آزاد كننده برده) ارث مى‌برد.(9)در قسم سوم، امام عليه السّلام در صورت نبودن هيچ يك از وارث نسبى، شوهر ميّت، مولا و ضامن جريره، وارث ميّت خواهد بود.(10)

در اينكه امام عليه السّلام با زن ميّت در ارث بردن شريك است يا آنكه وجود همسر ميّت مانع ارث او مى‌شود و يا تفصيل بين زمان غيبت امام عليه السّلام و حضور ايشان (كه تنها درصورت اوّل، تمامى تركه به زوجه ميّت مى‌رسد) اختلاف است. نظرمشهور، شراكت است.(11)

موانع:موانع ارث يا موجب محروميّت از همه ارث مى‌شود يا از بعض آن. بخش اول عبارت است از:

1. كفر:كافر از مسلمان ارث نمى‌برد، امّا مسلمان از كافر ارث مى‌برد.(12)

2. قتل:كشتن عمدى كسى به ناحق ـ نه براى قصاص، دفاع يا حدّ و مانند آن ـ موجب محروميّت قاتل از ارث است. به قول مشهور، در قتل خطا، قاتل تنها از ارث ديه پرداختى محروم است.(13)در اينكه قتل شبه عمد مانند قتل خطا است يا حكم قتل عمد را دارد، اختلاف است. قول نخست به ظاهر كلمات بيشتر فقها نسبت داده شده است.(14)

3. برده بودن:برده بودن مورّث يا وارث مانع ارث است، مگر آنكه وارث، منحصر به برده باشد. در اين صورت، برده ـ هرچند به طور قهرى ـ از تركه خريدارى و آزاد مى‌گردد و باقى مانده تركه به او داده مى‌شود.(15)

در اينكه برده در هر طبقه‌اى از طبقات سه گانه، در صورت انحصار وارث به او، آزاد مى‌شود يا آنكه اين حكم اختصاص به پدر و مادر يا آنان به اضافه فرزندان ميّت دارد، اختلاف است.(16)

4. لعان:اگر مردى با همسرش براى نفى فرزند از خود، ملاعنه(--> لعان)كند، زن و شوهر از يكديگر و نيز مرد از فرزند لعان شده و بالعكس، ارث نمى‌برند.(17)

5 . زنا:نه زنازاده از پدر و مادر خود ارث مى‌برد و نه پدر و مادر و نزديكان آنان از وى.(18)

• (10)260
• (11)المقنعة/ 691 ؛ الجامع للشرائع/ 502 ؛ تحرير الاحكام 5/ 39 ؛ مستند الشيعة 19/ 396 ـ 401 ؛ مهذب الاحكام 30/ 201
• (12)جواهر الكلام 39/ 15
• (13)37
• (14)38 ـ 40
• (15)50
• (16)58 ـ 61
• (17)62
• (18)274
• (9)254