برخلاف قسم دوم كه حكم هر كدام با ديگرى متفاوت است.

قسم اول:بر كسى كه نماز را فرادا مى‌خواند، و نيز امام جماعت، مستحب است در سلام آخر با گوشه چشم يا بينى يا جز آن دو، به سمت راست خويش اشاره كند. اين عمل براى مأموم نيز درصورتى كه در سمت چپش كسى نباشد، مستحب است و اگر باشد با سلامى ديگر به سمت چپ نيز اشاره نمايد.(1)

اشاره به كسى براى فهماندن چيزى در نماز، از مصاديق فعل قليل است و موجب بطلان آن نمى‌شود.(2)تعيين امام جماعت هرچند به اشاره بر مأموم واجب است.(3)نمازگزارِ ناتوان از انجام دادن ركوع و سجود ـ هرچند ناتوانى‌اش به جهت خوف از دشمن باشد( --> نماز خوف)ـ به آن دو اشاره مى‌كند كه به حركت دادن سر به پايين و بالا و در صورت ناتوانى از آن، به فرو بستن و باز كردن چشم محقّق مى‌شود.(4)

اگر در نماز به اشتباه مشغول خواندن سوره‌اى شود كه سجده واجب دارد و پس از خواندن آيه بفهمد، در اينكه در نماز، بايد سجده را با اشاره انجام دهد يا نه، اختلاف است(5)( --> آيات سجده). اين اختلاف در فرض شنيدن آيه سجده نيز وجود دارد.(6)

بر ناتوان از استلام حجرالاسود( --> استلام)مستحب است به آن اشاره كند.(7)نشان دادن شكارى كه در خشكى زندگى مى‌كند، به هر نحو حتّى با اشاره، به شكارچى براى محرم( --> احرام)مطلقا حرام است، براى غير محرم نيز در صورتى كه شكار در حرم( --> حرم)باشد، حرام است؛ مگر آنكه شكارچى از جايگاه شكار آگاهى داشته يا قصد صيد نداشته‌باشد.(8)

تعيين كالاى مورد معامله ـ درصورتى كه مكيل، موزون و معدود نباشد(9)ـ و نيز مورد اجاره در برخى موارد، مانند خانه و زمين،(10)به اشاره جايز است.

تعيين زن هرچند به اشاره در عقد نكاح(11)و نيز در صورت تعدّد همسر در طلاق(12)و لعان(13)(--> لعان)واجب است.

بنابر آنچه به مشهور نسبت داده شده، بر قاضى واجب است نسبت به دو طرف

• (1)العروة الوثقى 1/ 695 ـ 696
• (10)27/ 289 ـ 290
• (11)29/ 157
• (12)32/ 45
• (13)34/ 59
• (2)جواهر الكلام 11/ 56
• (3)13/ 233
• (4)9/ 266 ، 10/ 79 ـ 80 و 165
• (5)مستمسك‌العروة 6/ 169
• (6)171 ـ 172
• (7)جواهر الكلام 19/ 340
• (8)18/ 286 ـ 288 و 20/292
• (9)23/224