و اقامه از قیام است و قیام را بنماز نسبت میدهند مانند «قد قامت الصلاة» و اقامه را بنمازگزار، مانند «قد اقمت الصلاة» و قیام دارای معنی جامعی است و اصل آن بمعنی انتصاب و راست شدن و بپا ایستادن و در هر معنایی که استعمال میشود بواسطه ملازمت و مناسبتی است که عادة بین آن معنی و معنی اصلی میباشد مثل اینکه قیام اطلاق بر ذات حقتعالی میشود ﴿هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ﴾ (1) و ﴿شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِکَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ﴾ (2) که بمعنی حفظ و تربیت و تدبیر و مراقبت و قدرت و تسلّط بر اشیاء است و بر حضرت مهدی عجل اللَّه تعالی فرجه در اخبار قائم اطلاق شده برای اینکه ایستاده و آماده برای ظهور و قیام بامر امامت است و بر مردمان صالح که در امر ایمان و اطاعت ثابت و راست و پابرجا میباشند اطلاق میشود ﴿مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ﴾ (3) و بر اولیاء اطفال که مراقبت اموال و رسیدگی بکارهای آنها میکنند قیّم گفته میشود و بر تسلط مردان بر زنان گفته میشود ﴿الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّساءِ﴾ (4) و بر تشکیل بازار و رواج آن قیام اطلاق میشود چنانچه در حدیث است (5)

«لو لا ذلک لما قام للمسلمین سوق».

و بر راست و بپاشدن آسمان و زمین نیز گفته میشود ﴿وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ﴾ (6) و بر روز رستاخیز نیز اطلاق میگردد ﴿یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ﴾ (7) و بر دین نیز گفته میشود ﴿دِیناً قِیَماً﴾ (8)

(1) سوره بقرة آیة الکرسی

(2) سوره آل عمران آیه 18

(3) سوره آل عمران آیه 113

(4) سوره نساء آیه 34

(5) فرائد باب حجیت ید مسلم

(6) سوره روم آیه 25

(7) سوره مطففین آیه 6

(8) سوره انعام آیه 161