غیر او نبوده که بتوان گفت خداوند بزرگتر از آنست چنانچه مفاد حدیث دوم است

«نکته»

صفت کبریایی دلالتش بر بزرگواری حق بیشتر از صفت عظمت است زیرا غیر ذات مقدس او هر که و هر چه هست کوچک و حقیرند و لذا گفته میشود کبریایی بذات او میبرازد و بس، و اطلاق آن بر غیر خدا اضافی است چنانچه می گویی «زید اکبر من عمرو» ولی صفت عظیمیت بسا بر غیر خدا اطلاق میشود هر چند از روی عنایت و مجاز باشد مانند ﴿وَ لَها عَرْشٌ عَظِیمٌ﴾ (1) و در حدیث قدسی (2) میفرماید

«الکبریاء ردائی و العظمة ازاری»

شاید اشاره بهمین باشد زیرا اهمیت رداء از ازار بیشتر است و در جامع السعادة از حضرت صادق علیه السّلام روایت کرده که فرمود

«اذا کبّرت فاستصغر ما بین العلی و الثری دون کبریائه فانّ اللَّه تعالی اذا اطلع علی قلب العبد و هو یکبّر و فی قلبه عارض عن حقیقة تکبیره قال یا کاذب أ تخدعنی و عزتی و جلالی لأحرّمنک حلاوة ذکری و لأحجبنّک عن قربی و المسارّة بمناجاتی»

(هر گاه تکبیر گفتی کوچک بشمار آنچه ما بین آسمان و زمین است در نزد بزرگواری حضرت پروردگار، چه آنکه محققا وقتی خداوند بر دل بنده نظر کرد در حالی که تکبیر میگوید و در دلش چیزی است که او را از حقیقت تکبیر منصرف نموده، میفرماید ای دروغگو آیا با من خدعه میکنی؟ بعزت و جلالم قسم هر آینه از شیرینی یاد خودم ترا محروم میکنم و از نزدیکی بخود و شادمانی بمناجاتم ترا ممنوع میسازم) تحمید: شرح آن در ذیل آیه شریفه ﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ﴾ بیان شد (3) تسبیح: تسبیح بمعنی تنزیه حق تبارک و تعالی از جمیع عیوب و نواقص است از جهت ذات و صفات و افعال و معنی سبّوح و قدوس همین است

(1) سوره نمل آیه 23

(2) در قدسیات

(3) صفحه 103