نکردند و برای اینکه دروغ میگفتند) و برای کذب اقسام و مراتی است:

1- کذب در گفتار، خواه تصریحا باشد یا تلویحا، بکنایه باشد یا اشاره و نحو اینها

2- کذب در نوشتن، آنهم بهمه اقسامش

3- کذب در نیّت، به این معنی که قصد خلوص و قربت ندارد ولی اظهار قربت و خلوص نماید که همان ریاء است.

4- کذب در عزم که در باطن تردید یا میل بر خلاف کاری داشته باشد و در ظاهر اظهار عزم آن کار را بنماید.

5- کذب در وفا بعزم بعد از تنجّز آن. 6- کذب در عمل.

7- کذب در مقام صفات مثل اینکه اظهار خوف از خدا یا رجاء یا محبّت یا خضوع و خشوع کند و حال آنکه از این صفات بی بهره باشد.

8- کذب در معاشرت و مراوده و معامله و نصیحت با مردم.

9- کذب در عقائد باین معنی که دارای عقیده فاسد باشد و گمان کند عقیده او صحیح و مطابق با واقع است.

10- کذب در وعده که همان خلف وعده است، و اکثر بلکه همه اقسام کذب عین نفاق یا متضمن نفاق است.

و از کذب در گفتار است شهادت دروغ، یمین غموس (قسم دروغ) افتراء و تهمت، و آیات و اخبار در مذمت هر یک از اینها بسیار است، در قرآن مجید در ذکر صفات عباد الرحمن میفرماید ﴿وَ الَّذِینَ لا یَشْهَدُونَ الزُّورَ﴾ (1) (بنده گان خدای رحمن کسانی هستند که شهادت دروغ نمیدهند) و از پیغمبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم روایت شده که فرمود

شاهد الزور کعابد الوثن (2)

(شهادت دهنده بدروغ مانند بت پرست است) و در قرآن مجید میفرماید ﴿وَ لا تُطِعْ کُلَّ حَلَّافٍ مَهِینٍ﴾ (3) (و اطاعت مکن هر بسیار سوگند خورنده سست رأیی را)

(1) سوره فرقان آیه 72

(2) جامع السعادات

(3) سوره القلم آیه 10