جملة رابعه

کلمه من در من الناس تبعیضیه است و مراد از بعض مردم منافقین هستند و امّا سایر افراد یا کفّارند که آنان بزبان هم نمیگویند ما ایمان بخدا و روز جزا آوردیم، و یا مؤمنین هستند که اینان بزبان و دل معترف بخدا و روز جزا میباشند.

بنا بر این مردم سه دسته اند: دسته اول مؤمنینند که ذیل آیه ﴿وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِینَ﴾ شامل آنها نمیشود، دسته دوم کفّارند که صدر آیه ﴿آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ﴾ شامل آنها نمیگردد، دسته سوم منافقینند که صدر و ذیل آیه شامل آنهاست، و آیات اول سوره درباره طایفه اول، و از آیه ﴿إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا﴾ تا آیات قبل از این آیه درباره طایفه دوم، و این آیه با 12 آیه دیگر راجع بطایفه سوم است.

و کلمه الناس اسم جمع است چنانچه انس و انسان اسم جنس است و در مبدء اشتقاق آن بعضی گفتند از انس است و انسان را انسان گفتند برای اینکه مدنی بالطبع و اجتماعی است و در زندگی و حیات خود باید با یکدیگر انس گیرند و مجتمع شوند و هر یک قسمتی از احتیاجات جامعه را عهده دار شود تا نظام اجتماع برقرار شود.

و بعضی گفتند مبدء آن از نسیان است چون انسان دارای نسیان و فراموشی است و درباره انسان و مراتب و درجات انسانیت در مقام انسب از اینجا بحث خواهیم نمود انشاء اللَّه.