از حضرت صادق علیه السّلام روایت شده که فرمود

«الحیاء من الایمان و الایمان فی الجنّة» (1)

(حیاء از ایمان و ایمان در بهشت است) و نیز میفرماید

«الحیاء و العفاف و العی من الایمان» «2»

(حیاء و پاکدامنی و خودداری از سخنی که نمیداند، از ایمان است) و نیز فرمود

«الحیاء و الایمان مقرونان فاذا ذهب احدهما تبع صاحبه» «3»

(حیاء و ایمان قرین یکدیگرند اگر یکی از آنها برود دیگری هم دنبالش میرود) و نیز فرمود

«لا ایمان لمن لا حیاء له» «4»

(برای کسی که حیاء ندارد ایمان نیست) و مراد از حیاء شرمندگی از ارتکاب چیزی است که شرعا و عقلا یا عرفا مذموم و زشت باشد و امّا از چیزی که قبح و زشتی نداشته باشد مانند سؤال از امور دینی و بیان حق و نحو اینها، خجلت و حیاء مورد ندارد، و خجلت در چنین موارد حماقت است نه حیاء چنانچه از پیغمبر اکرم صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم روایت شده که فرمود

«الحیاء حیاء ان: حیاء عقل و حیاء حمق، فحیاء العقل هو العلم و حیاء الحمق هو الجهل» «5»

(حیاء بر دو قسم است: حیاء عقل و حیاء حماقت، حیاء عقل حیائی است که از روی دانش باشد و حیاء حماقت حیائی است که از روی جهل باشد) و حیاء در مورد خداوند مانند سایر صفات انفعالی بمعنی صدور آثار آنست زیرا تأثر برای خداوند محال است چون ذات مقدس او محل حوادث و عوارض و تأثرات واقع نمیشود و اینکه خداوند در این آیه میفرماید خداوند حیاء نمیکند از مثال زدن بپشه یا چیزهای دیگر مانند عنکبوت و سگ و خر و نحو اینها که در آیات دیگر است چون آیه ﴿کَمَثَلِ الْعَنْکَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَیْتاً﴾ «6» و آیه

(1) 2- جامع السعادات، عی در حدیث دوم بمعنی عی لسان است یعنی خودداری از کلامی است که نمیداند نه عی قلب که بمعنی جهل است

3 و 4 و 5- جامع السعادات

6- سوره عنکبوت آیه 41