فقاهت براى قضاوت كردن و فتوا دادن و نيز ياد گرفتن علم اصول دين (معارف الـهى) براى دفع شبهات مخالفان و نجات مؤمنان از گمراهى، واجب كفايى(--> وجوب كفايى)است. ياد دادن علوم ياد شده نيز بر عالمان آنها واجب كفايى است.(2)

2. حرام:ياد دادن و ياد گرفتن علوم باطل و گمراه كننده، جهت عمل به مقتضاى آنها همچون سِحر(3)(--> سحر)، كهانت(4)(--> كهانت)، شعبده(5)(--> شعبده)و غنا(6)(--> غنا)و نيز آموختن كتابهاى گمراه كننده(7)(--> كتب ضالّه)و صنعتهاى حرام، مانند چگونگى ساختن آلات لهو و قمار(--> آلات قمار)و درست كردن مشروبات الكلى(8)حرام است(--> آلات لهو).

3. مستحب:ياد دادن و يادگرفتن علوم دينى، مانند علم قرآن و علم مبدأ و معاد، افزون بر مقدار واجب، مستحب است.(9)همچنين ياد دادن احكام حلال و حرام به فرزندان در هفت سالگى و نيز شنا، تيراندازى و شعر ابوطالب، معروف به قصيده لاميّه به آنان،(10)ريسندگى به زنان،(11)نماز به كودك در شش يا هفت سالگى(12)و ياد گرفتن احكام تجارت پيش از اقدام به آن(13)و زبان عربى(14)مستحب است.

4. مكروه:ياد دادن و ياد گرفتن علومى مانند اشعار جاهلى، انساب و حوادث گذشته كه دانستن يا ندانستن آنها سود و زيانى ندارد مكروه است، امّا ياد گرفتن اين علوم براى كسب درآمد حلال، مباح است.(15)

5 . مباح:ياد دادن و ياد گرفتن علومى مانند رياضيّات، پزشكى و كشاورزى كه شريعت از آنها نهى نكرده و انسان در زندگى فردى و اجتماعى بدانها نياز دارد، مباح است.(16)

ساير احكام:گوشت حيوان شكار شده به وسيله سگى كه بدين منظور آموزش ديده، حلال است.(17)

در اينكه گرفتن مزد براى ياد دادن علوم واجب ـ جز در موارد خاص، مانند مقام فتوا دادن و قضاوت كردن ـ جايز است يا نه، اختلاف است؛(18)ليكن براى ياد دادن علوم مستحب جايز است.(19)

• (10)بحار الانوار 35/ 165 ؛ ابوطالب حامى الرسول/ 106 ـ 114
• (11)جواهر الكلام 22/ 466
• (12)وسائل الشيعة 4/ 18 ـ 21 ؛ المبسوط 1/ 71
• (13)جواهر الكلام 22/ 450
• (14)وسائل الشيعة 17/ 327
• (15)327؛ بحارالانوار 1/ 219
• (16)فقه الرضا/ 301 ؛ العروة الوثقى 2/ 308
• (17)جواهر الكلام 36/ 18 ـ 19
• (18)مستند العروة (الصلاة) 3/ 457 ـ 458
• (19)العروة الوثقى 2/ 620 ـ 621
• (2)بحار الانوار 1/ 173 ؛ العروة الوثقى 1/ 11 و 2/ 620 ـ 621
• (3)جواهر الكلام 22/ 75 و 90 ـ 94
• (4)جواهر الكلام 22/ 75 و 90 ـ 94
• (5)جواهر الكلام 22/ 75 و 90 ـ 94
• (6)المقنعة/ 588
• (7)كتاب السرائر 2/ 218
• (8)فقه الرضا/ 301
• (9)بحار الانوار 1/ 173 ؛ وسائل الشيعة 17/ 326 ـ 331