(2) برای اطلاع از شرح حال کلینی رجوع کنید به: رجال نجاشی و فهرست و رجال طوسی و خلاصة الاقوال علامه و رجال ابن داود و نقد الرجال تفریشی و رجال کبیر میرزا محمد استرآبادی و منتهی المقال کربلایی و رجال بحرالعلوم و رجال مامقانی و قاموس الرجال و همچنین به کتاب های فهرست ابن شهر آشوب و فهرست منتجب الدین و روضات الجنات خوانساری و خاتمه مستدرک الوسائل نوری و مقابس الانوار شوشتری و ریحانة الأدب خیابانی و الکنی وألقاب قمی و مقدمه کافی.

(3) علم الحدیث، ص 76.

329 به طول انجامید) بوده است. کلینی در تألیف این کتاب بیست سال رنج به خود هموار ساخت و آن را از اصول معتمده و ثقات مشایخ گردآوری فرمود.

شیخ مفید (در شرح عقاید شیخ صدوق) نسبت به کافی می فرماید: هو أجلّ کتب الشیعة وأکثرها فائدة، ( کافی بزرگ ترین کتاب حدیث شیعه و پر فایده ترین آنهاست) .

محمد بن مکی شهید در اجازۀ خویش به علی بن خازن می نویسد: کتاب الکافی فی الحدیث الذی لم یعمل فی الامامیه مثله (1)(مانند کتاب کافی بین امامیه در حدیث نوشته نشده است) . محقق کرکی در اجازه به قاضی صفی الدین همین سخن را تکرار می کند. (2)فیض کاشانی ضمن توصیف کتب اربعه می فرماید: الکافی أشرفها وأوثقها وأتمها وأجمعها ، ( کافی از میان کتب اربعه، شریف ترین و وثیق ترین و تمام ترین و جامع ترین آنهاست) . (3)

مجلسی در شرح خود بر کافی می فرماید: من به شرح کافی که تألیف شیخ ثقه و مورد اعتماد است و همه وی را قبول دارند و خاص و عام او را ستایش کرده اند، آغاز نمودم؛ چه کافی مضبوطترین کتاب از چهار اصل مزبور و جامع ترین آنها، و به طور کلی بهترین و بزرگ ترین مؤلفات فرقۀ امامیه است. (4)

علامه بحر العلوم در رجال خود پس از ذکر روایت نبوی «که خداوند در رأس هر صد سال کسی را که رسوم دین را تجدید کند بر می انگیزد» می نویسد: ابن اثیر (5)کلینی را مجدِّدِ مذهب امامیه در رأس قرن سوم دانسته است و اضافه می کند: سخن این دانشمند کلام حقی است که خداوند بر زبانش جاری ساخته؛ چه کسی که در کافی به

(1) روضات الجنات، ص 525؛ [1]مستدرک الوسائل، ج 3، ص 532. [2]

(2) خاتمه مستدرک، ص 532؛ عین الغزال، ص 2.

(3) مقدمه وافی.

(4) خاتمه مستدرک، ص 532؛ عین الغزال، ص 2.

(5) منظور ابی السعادات مبارک بن محمد (544 - 606) صاحب نهایة و جامع الاصول است که برادر علی بن محمدصاحب کامل التواریخ و اسد الغابه است. به نقل از: شیخ بهائی در وجیزه و محدث قمی در الکنی والألقاب.