محمد زراری (م 368) ، بر می خوریم که هر یک در زمینۀ حدیث، فقه، رجال دارای جایگاه علمی برجسته ای هستند. (1)

ثقة الاسلام کلینی به جز کافی دارای آثار علمی دیگری؛ از جمله: 1. تعبیر الرؤیا ؛ 2. الردّ علی القرامطه ؛ 3. رسائل الائمّه ؛ 4. کتاب الرجال و. . . است. (2)کتاب های مختلف کلینی، نوع چینش روایات در کافی و نیز انتخاب عناوین ابواب و ارائۀ نقطه نظرات کلامی که احیاناً در لابه لای روایات آورده، نشان می دهد که او افزون بر احاطۀ گسترده به دانش حدیث، در زمینۀ کلام و فقه نیز صاحب نظر بوده است.

مرحوم کلینی پس از اشتهاری که با تألیف کافی پیدا می کند، در سال 327 هجری وارد بغداد شد و به تدریس و نقل احادیث کافی پرداخت. او به خاطر کوتاهی این دوره، تنها موفق به نقل بخش های کوتاهی از کافی شد. از این رو شاگردانش روایات کافی را به صورت سماع و اجازۀ از او نقل کرده اند.

کلینی سرانجام در سال 328، یا 329 هجری چشم از جهان فرو بست و در باب کوفۀ بغداد مدفون شد. سال ها پس از وفات او و پس از خراب شدن قبر و رؤیت بدن و کفن تازه، از سوی یکی از والیان متعصب بغداد قبه ای بر روی قبر او بنا گردید. (3)

معرفی کافی

کافی نخستین و مهم ترین جامع روایی شیعه است که به گفتۀ بسیاری، کتابی هم وزن و هم سنگ آن در اسلام نگاشته نشده است. کافی مجموعاً شامل اصول در دو جلد و فروع در پنج جلد و روضه در یک جلد و دارای 30 کتاب و 326 باب و جمعاً 16199 روایت است، (4)که از آن میان بنا به مبنای متأخران 5072 روایت صحیح، 144

(1) الکلینی والکافی، ص 52؛ علم حدیث، ص 261 - 263.

(2) الفهرست، ص 210؛ [1]الکنی والالقاب، ج 3، ص 121. [2]

(3) برای تفصیل بیشتر ر. ک: الکلینی والکافی، ص 163.

(4) برای شمار روایات کافی رقم های دیگری نیز گفته شده است. ر. ک: المعجم المفهرس لألفاظ احادیث بحارالأنوار، ج 1، ص 65.