نمی فهمی و دانسته ای که اختلاف روایت مربوط به اختلاف علل و اسباب آن است و به دانشمند مورد اعتماد و آگاه در این زمینه دسترسی نداری تا با او مذاکره و گفت وگو کنی و گفتی که می خواهی کتابی داشته باشی که تمام بخش های علم دین در آن باشد تا دانشجو را بی نیاز کند و مرجع هدایت باشد و کسی که به دنبال عمل به اخبار صحیح امامان علیهم السلام و سنت های قابل عمل باشد از آن کتاب برگیرد و واجبات خدا و سنت پیامبر صلی الله علیه و آله به کمک آن ادا شود» . (1)

از این نامه و اقدام کلینی به تألیف کافی در پاسخ به آن می توان برداشت کرد که حدیث در عصر کلینی دچار دو مشکل اساسی بوده است:

1. احادیث در مجموعه ای واحد و منسجم تدوین و تنظیم نشده تا مراجعۀ به آن انجام وظایف دینی را تسهیل سازد. بخش آخر نامه ناظر به این امر است.

2. روایات پراکنده میان مردم دچار آشفتگی و تعارض شدید بوده و این امر باعث اختلاف نگرش های کلامی و فقهی در میان آنان شده بود. بدون تردید وجود روایات ضعیف یا موضوع و در درجه ای بالاتر صدور روایات از روی تقیه از عوامل رهیافت چنین اختلافی در آن دوران بوده است.

با این نامه، انگیزه ثقة الاسلام کلینی نیز مشخص می شود. او با تدوین کافی خواست تا ضمن نجات روایات شیعه از پراکندگی و تنظیم آن در یک مجموعۀ واحد، از توسعۀ دامنه اختلافات دینی جلوگیری کند.

شیوۀ تألیف کافی

کلینی برای تدوین کافی از اصول اربعمأة و سایر منابع روایی که عمدتاً در کتابخانۀ استادش علی بن ابراهیم قمی فراهم بود و نیز با راهنمایی او کمک گرفت. و چنان که در مقدمۀ کتاب آورده، احادیث را بر اساس معیار عدم مخالفت با قرآن و موافقت با اجماع گرد آورده و در آن جا که وجهی برای ترجیح نمی دیده از باب: « بأیّما أخذتم من باب التسلیم وسعکم .» یکی از دو روایت متعارض را که در نظرش به صحت نزدیک تر

(1) کافی، ج 1، ص 9. (مقدمه)