مجادلات و مباحثاتی صورت گرفته است. این مناقشات و مجادلات سرآغاز حرکت فکری و عقلانی در اسلام بود. وی در 76 سالگی درگذشت.[1]

پی نوشت ها

[1] . چهارشنبه اوّل محرم سال 132 = 20 اگوست سال 749 ; پنج شنبه 17 جمادی الاوّل سال 132 = اوّل ژانویه سال 750.

[ 2 ] . ام ولد: کنیزی که پس از آوردن فرزندی از مولایش ]پس از مرگ صاحبش [آزادی خود را به دست می آورد.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 74 ; تاریخ طبری، ج 7، ص 295، 299 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 308، 311 ; مروج الذهب، ج 3، ص 220 ; المعارف، ص 367 ; تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 337 ; مآثر الانافة فی المعالم الخلافه، ج 1، ص 160.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 240 ; وفیات الاعیان، ج 6، ص 313 ; خزانة الأدب، ج 4، ص 167 ; فتوح البلدان، ص 295 ; تاریخ طبری، ج 7، ص 450 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 437 ; ابن خلدون، ج 3، ص 373.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 291 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 195 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص55 ; الکتّاب والوزراء، ص 83 و 86 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 436 ; مروج الذهب، ج 3، ص 270 ; ابن خلدون، ج 3، ص 376 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوسلمة خلاّل».

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 316 ; الاستقصاء، ج 1، ص 46 ; ابن خلدون، ج 4، ص 403 ; البیان المغرب، ج 1، ص 48.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص 151 ; معجم البلدان، ج 8 ، ص 341 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 161 ; فتوح البلدان، ص 247 و 465.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص 200 ; تاریخ ابن اثیر،ج 5، ص 132 ; المعارف، 365.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 60 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص228 ; الکتّاب والوزراء، ص 72 و 83 ، امراءِ البیان، ج 1، ص 38 و 98 ; مروج الذهب، ج 3، ص 248 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 92.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج 6، ص 30 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص385 به بعد ; تاریخ طبری، ج 7، ص 388 به بعد ; ابن خلدون، ج 3، ص 267.

[ 11 ] . ابن عدیم، زبدة الحلب فی تاریخ حلب، ج1، ص 54 و 55 ; تاریخ ابن اثیر، ج 4، ص 334.

[ 12 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 96 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 119 و 158 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 242 ; تاریخ طبری و ابن اثیر، وقایع سال 127 132 ق ; الکتّاب والوزراء، ص 32 ; مروج الذهب، ج 3، ص 339 348 ; المعارف، ص 369 ; ابن خلدون، ج 3، ص 196، 243 و 279 ; مآثر الانافة فی معالم الخلافه، ج 1، ص 162 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ص 162.

[ 13 ] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 241 ; وفیات الاعیان، ج 6، ص 247 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 176 ; المعارف، ص 528.

[ 14 ] . دی لاسی اولیری، علوم الیونان وسبیل انتقالها الی العرب، ص 192، 193 و 195 ; ابن ندیم، الفهرست، ص 224.

سال 133 ق = 750 ـ 751 م

رویدادها

* حکومت سلیمان بن علی عباسی بر بصره و بحرین و عمان بعد از حکومت سفیان بن عُیینه.

* حکومت صالح بن علی عباسی بر مصر و برکناری او بعد از چند ماه و جانشینی عبدالملک بن یزید خراسانی به جای وی.

* ابوالعباس سفّاح، خالد بن برمک را به وزیری خود برگزید و او را متصدی اداره مالیات و اداره مکاتبات و مراسلات دولتی کرد.

* نصب زیاد بن عبیداللّه حارثی بر مکه و مدینه پس از داود بن علی عباسی و حکومت محمد بن زیاد حارثی بر یمن.

* ابومسلم خراسانی (حاکم خراسان) منصور بن جمهور را از حکومت سند بر کنار ساخته به جای او عبدالرحمان بن مسلم عبدی را برگزید. از این رو منصور علیه او شورش کرد.

* ابومسلم خراسانی زیاد بن صالح خزاعی رابه منظور سرکوب شورش شریک بن شیخ مهری بر حکومت ماوراء النهر گمارد.

* یحیی بن محمد بن علی (برادر عباس سفّاح) حاکم موصل شد و محمد بن صول را برای اداره نظمیّه برگزید.

* استیلای لمباردهای ژرمن بر ایتالیا.

وقایع نظامی

جنگ های ترک ها و مسلمانان

* در ماوارء النهر: میان پادشاه فرغانه و پادشاه «شاش» اختلاف افتاد. پادشاه فرغانه از چینیان و پادشاه شاش از مسلمانان یاری طلبیدند. ابومسلم خراسانی (حاکم خراسان) لشکری را به فرماندهی زیاد بن صالح حارثی برای یاری به پادشاه شاش بر ضد چین گسیل داشت. نبرد در فرغانه نهایتاً منجر به شکست چینی ها و عقب نشینی آنان از منطقه ترکستان شد.

جنگ های روم ومسلمانان

* امپراتور، کنستانتین پنجم، هجومی را بر ضد اعراب در آناطولی فرماندهی کرد و ملطیه را به تصرف خود درآورد، سپس به سوی ارمنستان حرکت کرد و بر کالیگولا دست یافت.

شورش ها

* شورش منصور بن جمهور در سند و گسیل لشکری برای جنگ با وی به فرماندهی موسی بن کعب که نتیجه آن، شکست منصور بود.

* شورش شریک مهری علیه ابومسلم خراسانی در بخارا و گسیل لشکری برای جنگ با شریک به فرماندهی زیاد بن صالح خزاعی.

در این جنگ، شورش شریک، سرکوب و خود وی کشته شد.

* شورش اهالی موصل بر حکومت عباسیان و ریشه کن نمودن این شورش به شدیدترین وجه، که تعداد زیادی از مردم شهر موصل کشته شدند.

[ 1 ] . دی لاسی اولیری، علوم الیونان وسبیل انتقالها الی العرب، ص 192، 193 و 195 ; ابن ندیم، الفهرست، ص 224.

[ 2 ] . یک شنبه اوّل محرّم سال 133 = 9 اگوست سال 750 ; جمعه 28 جمادی الاول سال 133 = اوّل ژانویه سال 751 .