ج 10، ص235 و 273 ; تاریخ بغداد، ج 8 ، ص 488 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 134 ; معجم الادباء، ج 10، ص 165 ; طبقات الشعراء، ص 54 ; الشعر والشعراء، ص 660 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 249 ; الکتّاب والوزراء، ص 96 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 2، ص 18 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابو دلامه».

164 . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 302 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 210 ; تاریخ بغداد، ج 8 ، ص 148 ; الأغانی، ج 14، ص 321 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 114 ; معجم الادباء، ج 10، ص 249 ; طبقات الشعراء، ص 67.

165 . الاعلام زرکلی، ج 3، ص 158 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 386 ; الطبقات الکبری، ج 6، ص 371 ; تاریخ بغداد، ج 9، ص 151 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 137 ; تذکرة الحفّاظ، ج 1، ص 203 ; العبر، ج 1، ص 235 ; الفهرست، ص 314 ; حلیة الاولیاء، ج 7، ص 270 ; المعارف، ص 497.

سال 162 ق = 778 ـ 779 م

رویدادها

* مهدی خلیفه عباسی، یحیی بن داود حرشی را به حکومت مصر، زفر بن عاصم هلالی را به حکومت موصل و عمر بن علاء را به حکومت طبرستان منصوب کرد.

* مهدی دیوان های اداری مختلفی سازمان داد و برای هر دیوان فردی را جهت اداره آن تعیین نمود. پیش از آن کارهای دیوانی بدون تفکیک صورت می گرفت.

* مهدی برای جذامیان و زندانیان هر شهر جیره و مقرری تعیین کرد.

وقایع نظامی

شورش ها

* گرگان: شورش عبدالقهار خرّمی و سرکوبی آن توسط عمر بن علاء ، حاکم طبرستان و کشته شدن عبدالقهار.

* ناحیه جزیره: سرکوبی شورش عبدالسلام یشکری و کشته شدن او.

حملات رومیان

* امپراتور، لیون چهارم، شرق آناتولی را مورد حمله قرار می دهد.

جنگ ها

* سرزمین های روم، جبهه غربی: حسن بن قحطبه از ناحیه طرسوس در رأس نیروهای تابستانی به جنگ پرداخت و تعداد زیادی از شهرها و دژها را منهدم ساخت و غنایم فراوانی به دست آورد.

فتوحات

* سند: عبدالملک بن شهاب مسمعی، حاکم سند، «باربد» را فتح کرده ودر آن جا به ترویج اسلام پرداخت.

درگذشتگان

* ابراهیم بن ادهم.

* خالد برمکی.

* عبدالسلام یشکری.

* عبدالقهار خرّمی.

ابراهیم بن ادهم

ابواسحاق، ابراهیم بن ادهم بن منصور تمیمی بلخی از اهالی بلخ که در شام سکونت گزید. در دمشق از بزرگان حدیث، به نقل روایت پرداخت و نیز محدثان بزرگی از او نقل حدیث کردند. او صوفی زاهدی بود که فقط از دست رنج خود، امرار معاش می کرد. گویند: در یکی از حمله های دریایی علیه روم کشته شد. او به «سلطان ابراهیم» معروف بود.[2]

خالد برمکی

ابوبرامکه، خالد بن برمک بن گشتاسب، پدرش برمک، کاهن آتش کده شهر بلخ بود. خالد اولین برمکی بود که به عباسیان پیوست. او از لشکریان قحطبه بن شبیب طایی به شمار می رفت. قحطبه مسئولیت جمع آوری مالیات مناطق فتح شده و نیز تصدی تقسیم غنایم بین سربازان را به عهده او گذاشت.

هنگامی که خلافت به ابوالعباس سفّاح رسید، و خالد بن برمک برای بیعت با او حاضر گردید، ابوالعباس از او پرسید: از کدامین تباری؟ او در حضور ابوالعباس به گونه ای سخن گفت که ابوالعباس از شیوایی سخن و هوشمندی وی در شگفت شده و او را در منصب تقسیم غنایم ابقا کرد و دیوان مالیات و امور مالی لشکر را نیز بدو واگذار کرد. اندک اندک طرف داران و ثناگویان او زیاد شدند و کارش رونق گرفت.

پیش از خالد آن چه را ثبت می شد، در برگه هایی می نوشتند، امّا خالد اوّلین کسی بود که آنها را در دفاتری ثبت کرد.

زمانی که ابوسلمه خلاّل کشته شد، خالد وزیر سفّاح گردید و تا زمان مرگ سفّاح در این پست شاغل بود. چون سفّاح مرد و برادرش، منصور به خلافت رسید، او نیز خالد را به وزارت خویش برگزید.

خالد در 72 سالگی در زمان خلافت مهدی درگذشت.[3]

عبدالسلام یشکری

عبدالسلام بن هاشم یشکری خارجی، شورشگری بودکه در سال 160 ق ازجزیره بر مهدی، خلیفه عباسی خروج کرد. قدرت و شوکت او در موصل و حلب بالا گرفت و مردمانِ بسیاری به وی پیوستند. وی فرماندهان مهدی عباسی را یکی پس از دیگری شکست داد. مهدی به قصد مذاکره با او نامه هایی رد و بدل کرد، دلیل اظهار نفرت خود را از مهدی اشتغال وی به لهو و لعب و زیاده روی اش در شکار اعلام کرد و او را به خاطر ظلم و سرکشی و دوری از راه حق و عدالت مورد سرزنش قرار داد. مهدی هزار سوار را برای کمک به سربازان جزیرة العرب، به فرماندهی «شبیب مرورودی» گسیل داشت تا در جنگ با عبدالسلام آنها را یاری دهند. آنان عبدالسلام را تا مقرش در قنّسرین تعقیب نموده و او را در همان جا به قتل رساندند.[4]

[ 1 ] . دوشنبه اوّل محرّم سال 162 = 28 سپتامبر سال 778 ; جمعه هفتم ربیع الثانی، سال 162 = اوّل ژانویه سال 779 .

[2] . البدایة والنهایه، ج 10، ص 135 ; وفیات الاعیان، ج 1، ص 31 ; العبر، ج 1، ص 238 ; النجوم الزاهره، ج 1، ص 36 ; فوات الوفیات، ج 1، ص 4 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابراهیم ادهم».

[3] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 334 ; وفیات الاعیان، ج 1، ص 106 ; النجوم الزاهره، ج 2، ص50 ; تاریخ طبری، ج 8 ، ص 54 به بعد ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 585 به بعد ; الکتّاب والوزراء، ص 87 و 150 ; مروج الذهب، ج 3، ص 368 ; اعتاب الکتاب، ص 65 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «خالد برمکی».

[4] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 131 ; تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 57 ; تاریخ طبری، ج 8 ، ص 142 ; تاریخ خلیفة بن خیاط، ج 2، ص 475.