خورده بود. به همراه قوم خود بیرون مدینه اقامت داشت.1 او از شاعران عصر امویان بود که در عشق لبنی، دختر حباب کعبی شهرت یافت.2 به اشاره امام حسن یا امام حسین(علیهما السلام) پدر لبنی، او را به ازدواج قیس درآورد، ولی چون صاحب فرزند نشدند خانواده قیس او را به طلاق وادار کردند.3 ولی بعد از طلاق پریشانی بدو روی آورد و طریقه جنون و بی تابی را پیمود.4 قیس در دوری لبنی، اشعاری سروده که دارای حال، شور و جذبه است.5 داستان او و لبنی ویژگی های خاص و منحصر به فردی دارد که از جمله آنها اینکه عاشق مشرف بر مرگ شده و انواع مرض ها را بر جان می خرد. می نویسند که او در نهایت با لبنی ازدواج کرد، ولی بعضی معتقدند که لبنی مُرد و قیس نیز بر اثر جزع بر او درگذشت و نزد قبر معشوقه اش به خاک سپرده شد.6 مجموعه اشعار او به سیصد بیت بالغ است.7 بخشی از اشعار او در دیوانی گردآوری شده است.8 مرگ وی را در بین سال های 65 تا 70هـ نوشته اند.9 در بعضی از منابع او را با قیس مجنون خلط کرده یا اشعار این دو را به هم نسبت داده اند.10

پی نوشت ها

[1] ـ الاغانی 9/181 سمط اللآلی 2/710.
[2] ــ الاعلام 5/205 و 206.
[3] ــ فوات الوفیات 3/204 ـ 208.
[4] ــ الاغانی 9/190.
[5] ــ الامالی (قالی) 2/315.
[6] ــ تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 1/511 و 523.
[7] ــ تاریخ الادب العربی (بلاشیر) 773.
[8] ــ الاعلام 5/205 و 206.
[9] ــ النجوم الزاهره 1/170 فوات الوفیات 3/208 تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 1/194.
[10] ــ تاریخ التراث العربی 2/3/157 و 158.*

قیس ـ نابغه (زنده در نیمه دوم قرن اول هجری)

ابولیلی قیس بن عبداللّه بن عامر بن ربیعه بن جعده نابغه جعدی.

وی به نابغه جعدی شهرت دارد و به گفته اکثر رجال نویسان، نام او قیس بوده است.1 او از قبیله بنی جعدة بن کعب2 و از شاعران بنام عصر جاهلیت و اسلام بود. پیش از اسلام نیز به وحدانیت خدا معتقد بود و از شرابخواری، قماربازی و برخی دیگر از منکرات پرهیز داشت. پس از بعثت پیامبر(صلی الله علیه وآله) به دین اسلام گروید و در مدح آن حضرت و مکتب او شعر سرود. اشعار او موجب تحسین و دعای رسول خدا(صلی الله علیه وآله) در حق او گردید و تا پایان عمرش از برکت آن بهره مند و از سلامت دندان برخوردار بود.

نابغه جعدی که در زمان خلیفه دوم به دور از جریانات سیاسی و دستگاه خلافت نبود، در عهد عثمان (خلافت 23 ـ 35هـ ) از عرصه سیاست فاصله گرفت و با خلیفه سوم وداع کرد و به قبیله خود پیوست، اما در عصر خلافت علی بن ابی طالب(علیه السلام)(35 ـ 41هـ ) نزد آن حضرت آمد و در جنگ صفین ملازم او گردید.3 پس از بازگشت از صفین، در کوفه سکنی گزید.4 وی در دوران معاویه (حکومت 4
[1] ـ 60هـ ) مورد خشم و بی مهری قرار گرفت و اهل و اموال او به دستور خلیفه و توسط مروان (حکومت 64 ـ 65هـ ) توقیف شد، لیکن وقتی معاویه با اشعار نابغه در حضور عبداللّه بن عامر و مروان مورد نکوهش قرار گرفت، از ترس اینکه این جریان موضوع روایت راویان عرب گردد، دستور آزادی و بازپس دادن آنها را صادر کرد.5 اما به فرمان معاویه، اصفهان تبعیدگاه او گردید و سرانجام نابغه پس از عمری طولانی در اصفهان درگذشت و به آغوش خاک رفت. تاریخ وفاتش روشن نیست، اما تا زمان خلافت عبدالله بن زبیر (63 ـ 73هـ ) زنده بوده و با لیلی اخیلیه (م 80هـ ) معاصر بوده و با او مشاعره داشته است.6 دیوان شعر اثر برجای مانده از اوست.7

پی نوشت ها

[1] ـ الشّعر و الشعراء 181.
[2] ــ طبقات الشعراء (جمحی) 26.
[3] ــ الاغانی 5/9.
[4] ــ الاعلام 5/207.
[5] ــ الاغانی 5/31.
[6] ــ ریحانة الادب 6/86.
[7] ــ الفهرست (الندیم) 82.*

دیگر منابع: معجم الشعراء 196 الذریعه 9/1145 الموشح 82 جمهرة انساب العرب 289 تاریخ الطبری 6/185 انساب الاشراف 1/62 الکامل فی التاریخ 2/10 وفیات الاعیان 2/50 تاریخ الاسلام 5/258 الاصابه 6/218 ذکر اخبار اصبهان 1/73 العقد الفرید 1/87 سمط اللآلی 1/247 خزانة الادب 1/512 لغت نامه دهخدا 12/480/19.

کاسولاقاسم ـ اصفهانی کتنجی (زنده در قرن سوم هجری)

کتنجی.

از نام و نسب، زیست نامه علمی و اجتماعی و نیز خانواده وی اطلاعی در دست نیست، ولی برخی وی را منسوب به روستایی در خراسان دانسته اند.1 در هر صورت وی با یحیی بن زکریا کتنجی و ابراهیم بن عبدالله کتنجی که هر دو از محدثان شیعه هستند، ارتباطی ندارد.2 همچنین بعید است با حسین غزال کتنجی که راوی از محمد