رسول خدا(صلی الله علیه وآله) و اسد (أسید) بن حضیر روایت کرده و افرادی مانند فرزندش عبدالله و نوه اش عبدالرحمان بن عبدالله از او روایت کرده اند.3 کنیه او در جاهلیت ابوبشیر بود و پیامبر(صلی الله علیه وآله) به ابوعبدالله تغییر داد4 و بین او و طلحة عقد برادری جاری ساخت.5 وی از جمله شاعران پیامبر(صلی الله علیه وآله) بود و در بیعت عقبه و اکثر جنگ ها حضور داشت.6 در جنگ بدر شرکت نداشت. از جمله افرادی بود که به سبب حضور نیافتن در جنگ تبوک، در مورد آنها آیه نازل شد.7 او از یاران عثمان بود و از یاری کردن حضرت علی(علیه السلام) در جنگ ها امتناع ورزید.8 وی که در آخر عمر نابینا شده بود،9 سرانجام در 77 سالگی10 در زمان خلافت حضرت علی11(علیه السلام)(35 ـ 41هـ ) یا خلافت معاویه12(4
[1] ـ 60هـ ) درگذشت. مرگ او را قبل از سال 40،13 یا در سال های 40، 50، 51،14 53 یا 55هـ 15 در شام16 یا مدینه نوشته اند.17 از آثار وی دیوان شعر می باشد که سامی العانی آن را جمع آوری کرده است.18

پی نوشت ها

[1] ـ الجرح و التعدیل 2 / 3 / 160.
[2] ــ الاستیعاب 3/1324.
[3] ــ الاصابه 5/309.
[4] ــ همان.
[5] ــ الاستیعاب 3/1323.
[6] ــ معجم الشعراء 205.
[7] ــ اسد الغابه 4/247.
[8] ــ المستدرک علی معجم المؤلفین 564.
[9] ــ الاستیعاب 3/1324.
[10] ــ الجرح و التعدیل 2 / 3 / 161.
[11] ــ معجم الشعراء 205.
[12] ــ الاصابه 5/309.
[13] ــ تهذیب الکمال 24/195.
[14] ــ تاریخ الاسلام 4/108.
[15] ــ تاریخ التراث العربی 2 / 2 / 319.
[16] ــ الاصابه 5/309.
[17] ــ تهذیب الکمال 24/195.
[18] ــ تاریخ التراث العربی 2 / 2 / 319.*

کعب ـ غنوی (م حدود 10هـ )

کعب بن سعد بن عمرو بن عقبه بن عوف بن رفاعه غنوی.

از طایفه بنی غنی1 و فردی زیباچهره و خوشرو بود.2 در ناحیه رمله انسان، واقع در عمان سکونت داشت.3 وی از جمله شعرای جاهلی است که دوران اسلام را نیز درک کرد و در شمار شاعران مسلمان محسوب می شود.4 او شاعری مرثیه سرا بود5 که در این فن مهارت داشت.6 مشهورترین شعر وی مرثیه ای است که درباره برادر خود، ابومغوار سروده است7 که به همراه دو برادر دیگرش در جنگ ذی قار کشته شد.8 دوران حیات و وفاتش به طور دقیق مشخص نیست، ولی برخی وفات او را حدود 10هـ آورده اند. او دارای دیوان شعری است که ابوعینیه از جمله راویان آن می باشد.9

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الشعراء 204 طبقات فحول الشعراء 1/204.
[2] ــ الاعلام 5/227.
[3] ــ همان.
[4] ــ خزانة الادب 3/21 سمط اللآلی 2/771 و 960.
[5] ــ معجم الشعراء 205 طبقات فحول الشعراء 1/212.
[6] ــ الموشح 106.
[7] ــ طبقات الشعراء (جمحی) 48 و 51 الامالی (قالی) 2/147.
[8] ــ تاریخ التراث العربی 2 / 2 / 205.
[9] ــ همان.*

دیگر منابع: لسان العرب 2/405.

کعب ـ مازنی (م 26هـ )

ابومضرب کعب بن زهیر بن ربیعة بن ریاح بن قرظ بن حارث مازنی مزنی.

از طایفه مزینه بود1 و در عصر جاهلیت زاده شد2 و در ذبیان،3 از نواحی اردن4 در میان قبیله غطفان می زیست.5 کعب از شاعران بلندپایه عرب،6 فردی شیرین سخن و دارای اشعار زیادی بوده است.7 توانایی شعری را از پدرش به ارث برده بود.8 او را به همراه اوس بن حجر، بشر بن ابی حازم و حطیئه در طبقه دوم شاعران جاهلی قرار داده اند.9 او از پدرش روایت کرده و حطیئه، جمیل و کثیر از راویان وی هستند.10 ابومضرب ابتدا دشمن سرسخت اسلام بود،11 ولی بعدها در شمار اصحاب پیامبر(صلی الله علیه وآله) و شعرای شیعه در آمد.12 چون کار پیامبر(صلی الله علیه وآله) بالا گرفت، کعب برادرش بجیر را فرستاد تا از دعوت حضرت آگاه شود. همین که بجیر به خدمت پیامبر(صلی الله علیه وآله)رسید، اسلام آورد. این اتفاق بر کعب گران آمد و او را بر این داشت تا در ملامت برادر و هجو اسلام و پیامبراکرم(صلی الله علیه وآله)قصیده ای بسراید. پس از اطلاع پیامبر(صلی الله علیه وآله)از این امر، کعب را مهدور الدم اعلام کرد. بجیر بر جان برادر ترسید و او را ترساند و وادار کرد تا عذرخواهی نماید و مسلمان گردد.13 در نتیجه، ابومضرب در سال نهم هجری14 و پس از بازگشت پیامبر از طائف به اسلام گروید.15 قصیده معروف بانت سُعاد را در مدح رسول خدا سرود و آن حضرت از خونش درگذشت و ردا یا برده خود را به وی هدیه داد.16 تاکنون تعداد 48 شرح معروف و تعدادی شرح از شارحان مجهول بر این قصیده نوشته شده است.17 این سروده که به قصیده لامیه و البردة نیز خوانده شده، به زبان های اردو، ایتالیایی و فرانسوی ترجمه شده است.18 دیگر آثار وی عبارت اند از: صهر النبی(صلی الله علیه وآله) و خیر الآل در ستایش علی(علیه السلام) مسح النبی(صلی الله علیه وآله) جبینه در مدح امام حسین(علیه السلام) و الحماسه.19 کعب در سال 26هـ وفات یافت.20