از اين عنوان در بابهاى طهارت، زكات، جهاد، قرض، ضمان، اجاره، كفالت، نكاح، طلاق، ظهار، ايلاء، لقطه، قضاء و ديات سخن رفته است.

تعيين اجل يا از جانب شارع است، يا حاكم و يا متعهّد كه براى وفا به تعهّد خود، اجلى معيّن مى‌كند؛ خواه در برابر التزام وى، التزام ديگرى باشد يا نباشد. از اوّلى به اجل شرعى، از دومى به اجل قضايى و از سومى به اجل توافقى تعبير مى‌شود.

الف . اجل شرعى:مهم‌ترين موارد تعيين اجل از سوى شارع مقدّس عبارت است از:

1. طهارت:كمترين مدّت حيض سه روز و بيشترين مدّت آن ده روز است. كمترين مدّت پاكى از حيض نيز ده روز است(1)( --> حيض). همچنين بيشترين مدّت نفاس بنابر قول مشهور ده روز است(2)( --> نفاس).

2. زكات:زكات در حيوان، طلا و نقره پس از سپرى شدن يك سال از تملّك آنها واجب مى‌شود(3)(--> زكات).

3. جهاد:آتش بس با دشمن تا چهار ماه جايز است و بيشتر از يك سال در صورت توانمند بودن مسلمانان جايز نيست؛ ليكن در صورت ضعف، تا ده سال جايز است(4)( --> آتش بس).

4. نكاح:مدّت شير دادن نوزاد، دو سال از زمان تولّد است.(5)كمترين مدّت آبستنى شش ماه و بيشترين مدّت آن بنابر قول مشهور نه ماه است.(6)

5 . طلاق:عدّه زن آزاد مطلّقه سه طُهر (سه بار پاك شدن از حيض) و كنيز مطلّقه از شوهر آزاد، دو طهر است.(7)عدّه وفات چهار ماه و ده روز و عدّه عقد موقّت(--> ازدواج موقّت)دو طهر است(8)(--> عدّه).

6 . ظهار:مردى كه نسبت به همسرش ظهار(--> ظهار)كرده، در صورت رجوع زن به حاكم، حاكم سه ماه به شوهر مهلت مى‌دهد كه يا با دادن كفّاره، به همسرش رجوع كند ويا او را طلاق دهد.(9)

7. ايلاء:اگر مردى نسبت به همسرش ايلاء(--> ايلاء)نمايد و زن به حاكم شكايت بَرَد، حاكم چهار ماه به مرد مهلت مى‌دهد تا با دادن كفّاره به همسرش رجوع كند.(10)

8 . لقطه:تعريف مال پيدا شده

• (1)جواهر الكلام 3/ 147
• (10)منهاج الصالحين (خويى) 2/ 311
• (2)373
• (3)15/ 97
• (4)21/ 297
• (5)31/ 276
• (6)32/ 254 ـ 259
• (7)كشف اللثام 8/ 97 و 134
• (8)8/ 117 ؛ المقنعة/ 536
• (9)جواهر الكلام 33/ 164 ـ 166