بحر، سعید و دکیم یا دلیم گفته اند.1 به گفته صفدی، وی بی سواد بوده و اشعاری به بحر رَجَز (بر وزن مستفعلن) سروده است2 و ظاهراً از این رو به «راجز» ملقب شده است. الندیم (م380 هـ ) نیز او را از جمله شاعران دوره اسلامی دانسته و می نویسد که وی پنجاه برگ شعر داشته3 که به نظر می رسد کسی اشعار او را نوشته است. از بعضی از اشعار او که در مدح فضل بن یحیی برمکی سروده است،4 به دست می آید که ابوالتیار در نیمه دوم قرن دوم می زیسته است.

پی نوشت ها

[1] ـ الاکمال 1/304 و 496.
[2] ــ الوافی بالوفیات 10/81.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 185.
[4] ــ الوافی بالوفیات 10/81.*

دیگر منابع: المعارف 97 لغت نامه دهخدا 1/337.

بخاریمحمد ـ بخاری بُختِیَشوع ـ نصرانی (م 256 هـ )

ابوجبرئیل بختیشوع بن جبرائیل بن بختیشوع نصرانی.

از آل بختیشوع، خاندانی از پزشکان مسیحی نسطوری بود.1 پدران وی جورجس، بختیشوع و سپس جبرائیل از زمان منصور عباسی (خلافت 136 ـ 158 هـ ) به عنوان پزشک دربار از جایگاه مهم و ویژه ای برخوردار بودند. وی در سال 213 هـ به بغداد نزد مأمون (خلافت 198 ـ 218 هـ ) رفت و در همان سال وی را در سفر به آسیای صغیر همراهی کرد. در زمان واثق (خلافت 227 ـ 232 هـ ) بختیشوع را ثروت و شهرت عظیمی فراهم آمده بود، آن چنان که مایه حسادت دو تن از بزرگان دربار، یعنی ابن زیّات وزیر و ابن ابی داود قاضی گشت. در اثر سعایت آن دو، خلیفه پزشک خویش را به جندیشاپور تبعید کرد و دستور به مصادره اموال او داد. بختیشوع نزدیک به پنج سال در جندیشاپور بود، تا واثق بیمار شد و او را نزد خود خواند، اما او زمانی به سامرا رسید که خلیفه درگذشته بود.2 هنگامی که متوکل (خلافت 232 ـ 247 هـ ) به خلافت نشست، کار بختیشوع در دربار متوکل رونق بسیار یافت. می دانیم وی در آن روزگار ثروتی بی مانند فراهم آورده بود و از چشم و هم چشمی با بزرگان دربار، حتی شخص خلیفه رو برنمی تافت. لباس ها و زیورها و عطرها و خانه های او همیشه موجب حسادت متوکل بود،3 به همین جهت لااقل دوبار اموال او را ضبط، و خود او را به بغداد و بصره تبعید نمود.4 طبری می نویسد که در سال 244 هـ بود که متوکل بر وی خشم گرفته، اموالش را ضبط، و او را به بحرین تبعید کرد که به نظر می رسد این اولین تبعید وی بوده است. طبری می افزاید: در سال 245 هـ نیز به دستور خلیفه، او را 150 تازیانه زده و سپس به زندان انداختند.5 با این همه عصر متوکل، روزگار زرّین زندگی بختیشوع بوده است. حرمت او در دربار به حدی بود که خلیفه شاعر دربار، علی بن جهم را به سبب شعری که در هجای پزشک سروده بود، یک سال به زندان انداخت و بعد به خراسان تبعید کرد.6 بختیشوع یکی ـ دو سال در تبعید زیست تا اینکه مستعین (خلافت 248 ـ 252 هـ ) وی را به دربار فرا خواند. چنین می نماید که وی نزد این خلیفه و جانشینانش معتز (خلافت 252 ـ 255 هـ ) و مهتدی (خلافت 255 ـ 256 هـ ) به کار خود ادامه داد و در نهایت عزت و احترام زیست، به علاوه آنکه تمام اموالش را باز پس گرفت. وی در صفر سال 256 هـ چند ماه پیش از قتل مهتدی درگذشت. از او آثاری چون الکناش،7 التذکره8 و کتابی به روش پرسش و پاسخ درباره حجامت بر جای ماند.9 برخی از منابع معاصر آثار دیگری نیز به او نسبت داده اند که عبارت اند از: نصائح الرهبان فی الأدویة المرکبه کتاب کوچکی به نام علم الأزمان و الابدان رسالة مخفیات الرموز فی الطب و نبذةٌ فی الطب.10

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الحکماء 102
[2] ــ عیون الانباء 180
[3] ــ تاریخ الحکماء 102
[4] ــ عیون الانباء 180
[5] ــ تایخ الطبری 9/107 و 110
[6] ــ الاغانی 9/106
[7] ــ الاعلام 2/44
[8] ــ الفهرست (الندیم) 354.
[9] ــ عیون الانباء 187
[10] ــ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 1/604.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 19/91 معجم المؤلفین 3/39 الوافی بالوفیات 10/87 لغت نامه دهخدا 3/3814 هدیة العارفین 1/231 دائرة المعارف الاسلامیة 3/433 العقد الفرید 1/85

براء ـ کوفی (م قرن دوم هجری)

براء بن محمد کوفی.

از شیعیان مورد اعتماد بوده1 و کتاب الحدیث اثر وی می باشد2 که ایوب بن نوح آن را روایت کرده است.3 تاریخ وفات او به دست نیامد، اما با توجه به حیات ایوب پیش از سال 203 هـ4 براء را نیز باید از رجال قرن دوم دانست.