تعلیم داد و با افرادی چون همدانی صاحب الاکلیل و برخی از علمای اندلس به سال 288 هـ مجالست داشت. به نظر می رسد ابوعلی از منطقه «هَجَر» از نواحی احساء بود و بعدها به مدینه رفت و در آنجا مستقر شد. وی حدود 300هـ درگذشت. آثار وی عبارت اند از: التعلیقات و النوادر که نسخه خطی آن در هند موجود است.2 حاجی خلیفه از این کتاب با نام النوادر المفیده یاد کرده است.3

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الادباء 19/262. 2 ـ الاعلام 8/60.
[3] ــ کشف الظنون 2/1980.

دیگر منابع: بغیة الوعاة 2/319 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/370 لغت نامه دهخدا 14/20628 تاریخ التراث العربی 2/1/41.

هاشم ـ حنّاط (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

هاشم بن مثنّی حناط کوفی.

برخی نام او را هشام گفته اند. وی از راویان شیعه1 و از اصحاب و یاران امام صادق(علیه السلام)2 بود. او از امام صادق3 و امام کاظم(علیهما السلام)4 و افرادی مانند ابوبصیر5 و سدیر روایت می کند.6 همچنین ابن ابی عمیر،7 ابراهیم بن هاشم، علی بن حسن بن رباط و دیگران از جمله کسانی اند که از ایشان بهره برده اند.8 هاشم در نقل روایت از افراد مورد اعتماد بوده9 و کتاب الحدیث10 از آثار اوست. تاریخ وفاتش به دست نیامد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/401.
[2] ــ رجال البرقی 35 رجال الطوسی 331.
[3] ــ خلاصة الاقوال 179. 4 ـ جامع الرواة 2/310. 5 ـ همان. 6 ـ اختیار معرفة الرجال 125.
[7] ــ رجال النجاشی 2/401 هدایة المحدثین 159.
[8] ــ جامع الرواة 2/310. 9 ـ رجال ابن داود 366.
[10] ــ الذریعه 6/371.

دیگر منابع: تنقیح المقال 3/288 معجم رجال الحدیث 19/246 دائرة المعارف الشیعیة العامه 18/380 مستدرکات علم رجال الحدیث 8/135 منهج المقال 358 مجمع الرجال 6/211 قاموس الرجال 9/291 طرائف المقال 1/622 نقد الرجال 368.

هاشم ـ مرقال (م 37 هـ )

ابوعمرو هاشم بن عتبة بن ابیوقاص بن اهیب بن زهرة بن عبدمناف قرشی زهری مرقال اعور.

برخی نام او را هشام آورده اند.1 وی در زمان حیات پیامبر(صلی الله علیه وآله)متولد شد2 و در کوفه سکونت داشت.3 هاشم صحابی پیامبر(صلی الله علیه وآله)4 و حضرت علی(علیه السلام)بود5 و از پیامبر(صلی الله علیه وآله) حدیث شنید.6 همچنین جابر بن سمره از او روایت کرده است.7 وی پسر برادر سعد بن ابیوقاص بود و در روز فتح مکه اسلام اختیار نمود.8 ایشان جزء پنج نفر قریشی بود که از یاران و همراهان حضرت علی(علیه السلام) بودند.9 هاشم فردی فاضل و شجاع بود. در جنگ های جمل، قادسیه و یرموک حضور داشت و در جنگ یرموک چشمش نابینا شد،10 از این رو اعور خوانده می شد. جلولاء، دروازه فتح ایران، به دست وی فتح شد.11 همچنین وی در جنگ صفین حضور داشت و یکی از فرماندهان حضرت علی(علیه السلام)در این جنگ بود و پرچم آن حضرت در دست او بود.12 ابتدا پای وی در این جنگ قطع شد و سپس به شهادت رسید.13

صاحب الذریعه ذیل عهدنامه امیر مومنان علی(علیه السلام) می نویسد که گفته اند: آن را هشام بن عتبة بن وقاص هنگام حضور امام علی(علیه السلام)در دیر حزقیل کوفه و به سال 40 هـ نوشته است،14 اما با توجه به شهادت هاشم مرقال در جنگ صفین به سال 37 هـ ، بر می آید که وی فرد دیگری باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ الاصابه 6/275.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 3/486.
[3] ــ الاصابه 6/275.
[4] ــ الاستیعاب 4/1546.
[5] ــ رجال الطوسی 61.
[6] ــ اسد الغابه 5/49.
[7] ــ همان.
[8] ــ تاریخ بغداد 1/196.
[9] ــ اختیار معرفة الرجال 63.
[10] ــ الاستیعاب 4/1546.
[11] ــ اسد الغابه 5/49.
[12] ــ سیر اعلام النبلاء 3/486.
[13] ــ اسد الغابه 5/49.
[14] ــ الذریعه 15/363.*

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 3/584 تنقیح المقال 3/288 شذرات الذهب 1/46 منهج المقال 358 اعیان الشیعه 10/250 رجال ابن داود 365.

هاشم ـ مکاری (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ابوسعید هاشم بن حیّان مکاری کوفی.

برخی نام او را هشام آورده اند. وی از موالی بنی عقیل و از اصحاب و یاران امام صادق(علیه السلام)1 بود و از آن حضرت2 و ابوبصیر روایت نموده است.3 روایتگرانی مانند قاسم بن اسماعیل قرشی،4 ابن ابی عمیر5 و صفوان بن یحیی از جمله کسانی هستند که از او روایت کرده اند.6 برخی ایشان را واقفی مذهب7 و در نقل روایت ضعیف دانسته8 و برخی دیگر او راتضعیف کرده اند.9 در نضد الایضاح روایتی نقل شده که در آن ابوسعید امامت امام رضا(علیه السلام)را منکر شده، لذا امام او را نفرین کرد و وی نابینا شد و فقر به او روی