گفته نجاشی، او امام صادق(علیه السلام) را نیز در صفا و مروه ملاقات کرده، ولی از آن حضرت روایتی نقل نکرده است.5 اسدی همچنین در پیری، زمان امام جواد(علیه السلام) را نیز درک کرد.6 او احکام فقهی فراوانی را از حریز بن عبدالله ازدی آموخت7 و افزون بر امامان معصوم، از کسانی چون عبدالله بن مسکان، هشام بن سالم، حنّان بن سدیر و ابوایوب خزّاز نیز روایت کرده است8 و راویان متعددی از وی روایت کرده اند که از آن میان افرادی چون محمد بن عیسی بن عبید،9 صالح بن سندی و اسماعیل بن مرار را می توان نام برد.10 وی با امام رضا(علیه السلام)ارتباط نزدیک داشت و نزد آن امام از اعتبار بسیاری برخوردار بود و از وکلا و معتمدین آن حضرت به شمار می رفت. شخصیت ویژه و شایان توجه یونس از جنبه های گوناگون قابل بررسی است. در روایتی در مورد علم و دانش او آمده است: هنگامی که کتاب یوم و لیله او بر امام هادی(علیه السلام)عرضه شد، حضرت آن را ستوده و محتوای آن را حق و دین اهل بیت(علیهم السلام)خواند.11 نیز بنا به روایتی امام رضا(علیه السلام)فرمود: دانش دینی خود را از یونس فرا گیرید. در مورد ایمان و پارسایی یونس روایات بسیاری آمده از جمله آنکه امام رضا و امام جواد(علیهما السلام)بهشت را برای او تضمین کرده و امام رضا(علیه السلام) وی را به منزله سلمان فارسی در روزگار خویش برشمرده است. او مردی استوار و ثابت قدم در راه حق و امامت بود، به همین جهت پس از شهادت امام کاظم(علیه السلام)هنگامی که گروهی از واقفیه به وی پیشنهاد مبلغی هنگفت در مقابل انکار امامت امام رضا(علیه السلام)دادند، آن را نپذیرفته و حضرت را به عنوان هشتمین امام معصوم قبول و به مردم ابلاغ کرد.12 بیشتر رجال شناسان او را موثق دانسته اند.13 کشّی می نویسد: یونس از اصحاب اجماع بود و از کسانی است که علمای بزرگ شیعه بر فقاهت و علم وی تأکید کرده اند.14 در مقابل، شماری بر پایه برخی روایات که بیشتر آنها جنبه تقیّه یا جهات سیاسی دارد و یا مجعول بودن آن قطعی است، وی را فردی ضعیف دانسته اند.15 سمعانی فرقه ای از غالیان شیعه را از پیروان یونس بن عبدالرحمان قمی دانسته و آنها را یونسیّه خوانده است.16 وی در نهایت به سال 208 هـ17 در مدینه از دنیا رفت.18 یونس دارای آثار و تألیفات بسیاری بوده که عبارت اند از: السهو، الادب و الدلالة علی الخیر الزکاة جوامع الآثار الشرایع الصلاة العلل الکبیر اختلاف الحج علل الحدیث الاحتجاج فی الطلاق الفرائض الفرائض الصغیر الجامع الکبیر فی الفقه التجارات تفسیر القرآن الحدود الاداب المثالب علل النکاح و تحلیل المتعه البداء نوادر البیوع الردّ علی الغلاة ثواب الحج النکاح المتعه الطلاق المکاسب الوضوء الدیات البیوع و المزارعات یوم و لیله اللؤلؤة فی الزهد الامامه فضل القرآن اختلاف الحدیث19 مسائلة عن ابی الحسن موسی بن جعفر(علیه السلام)20 الصیام و الوصایا.21

پی نوشت ها

[1] ـ اختیار معرفة الرجال 483.
[2] ــ رجال النجاشی 2/420.
[3] ــ اختیار معرفة الرجال 486.
[4] ــ رجال الطوسی 346 و 368.
[5] ــ رجال النجاشی 2/420 و 421.
[6] ــ مستدرکات علم رجال الحدیث 8/309.
[7] ــ اختیار معرفة الرجال 336.
[8] ــ جامع الرواة 2/357.
[9] ــ رجال النجاشی 2/420 و 422.
[10] ــ الفهرست (طوسی) 366.
[11] ــ اختیار معرفة الرجال 483 و 485.
[12] ــ همان 483، 484، 486 و 493.
[13] ــ رجال الطوسی 346 جامع الرواة 2/357.
[14] ــ اختیار معرفة الرجال 556.
[15] ــ معجم رجال الحدیث 20/209.
[16] ــ الانساب 5/711.
[17] ــ خلاصة الاقوال 184.
[18] ــ اعیان الشیعه 10/326.
[19] ــ رجال النجاشی 2/422.
[20] ــ الفهرست (طوسی) 266.
[21] ــ الفهرست (الندیم) 276.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 13/248 رجال البرقی 49 و 54 رجال ابن داود 528 نقد الرجال 381 معالم العلماء 132 لغت نامه دهخدا 14/21141 منهج المقال 377 الوجیزة 120 تنقیح المقال 3/338.

یونس ـ بجلی (در عصر امام رضا(علیه السلام))

ابوعلی یونس بن یعقوب بن قیس بجلی دهنی کوفی جلاب.

صحابی امام صادق، امام کاظم و امام رضا(علیهم السلام) بود1 و از آن بزرگواران و امام باقر(علیهم السلام)، برید عجلی، سعید بن یسار و دیگران روایت نقل کرده است و راویانی چون محمد بن سنان، احمد بن محمد بن ابی نصر و دیگران از وی روایت کرده اند.2 رجال نویسان شیعه او را محدثی ثقه و از فقهای امامیه دانسته اند.3 نجاشی و عده ای دیگر می گویند که وی در ابتدا فطحی مذهب بود، اما بعداً از اعتقاد خود برگشت. او از یاران خاص امام صادق و امام کاظم(علیهما السلام) بود و از جانب امام کاظم(علیه السلام)وکالت داشت و هنگامی که در مدینه از دنیا رفت، امام رضا(علیه السلام) او را کفن کرد و بر وی نماز خواند و در قبرستان بقیع دفن نمود.4 اثر او کتاب الحج می باشد.5

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 335، 363 و 394.
[2] ــ اختیار معرفة الرجال 323 و 358. 3 ـ تنقیح المقال 3/344. 4 ـ رجال النجاشی 2/419. 5 ـ الفهرست (طوسی) 368.