كمرنگ در آثار فقها آمده است.

سه بخش مجزاى رسالۀ ولايت‌فقيه:

رسالۀ ولايت‌فقيه از سه بخش مجزا و قابل بررسى شكل گرفته است:

اوّل) فلسفۀ سياسى:

بخش اول كتاب ولايت‌فقيه شامل فلسفه سياسى تحت سه عنوان اصلى زير است:

الف - رابطۀ اسلام و سياست: اين رابطه را امام (ره) با تفسيرهاى عقلانى، حكومتى و فقهى بيان مى‌كند و سياست را با ماهيت اسلام مرتبط مى‌كند و آن دو را غيرقابل تفكيك مى‌شمارد؛ (1)

ب - ضرورت تشكيل حكومت: در فلسفۀ سياسى امام (ره) ارتباط ذاتى اسلام و انديشۀ سياسى تنها به معناى تبيين مقوله‌هاى سياسى توسط اسلام نيست بلكه اسلام افزون بر تبيين مقوله‌هاى سياسى به دليل عقل و نقل خواستار تشكيل دولت است. رساله در اين قسمت به منشأ دولت و خواستگاه حكومت مى‌پردازد و در ماهيت جهان‌بينى و تعاليم اسلام اين خواستگاه را تبيين مى‌كند؛ (2)

ج - تفاوت حكومت اسلامى با نظام‌هاى ديگر: بنياد توحيدى فلسفۀ سياسى اسلام در رساله، قسمت ديگرى است كه در آن از حاكميت الهى به مفهوم انحصار قانون‌گذارى به خداوند، سخن به ميان آمده است و نظام سياسى اسلام به عنوان نظام قانون الهى معرفى‌شده و حاكميت در آن منحصرا به خدا نسبت داده‌شده و تبعيت از قانون خدا، به عنوان عنصر اصلى حكومت به شمار آمده است؛ (3)

د - اهداف حكومت اسلامى: تبيين اين مسئله كامارۀ برخواسته از فلسفۀ بعثت انبيا است كه در تعالى در تقرب به خدا و اقامه قسط خلاصه مى‌شود (4) و در همين راستا وسيله بودن حكومت و ولايت سياسى تبيين مى‌شود؛

دوّم) انديشه سياسى:

انديشه سياسى ولايت‌فقيه در رسالۀ مذكور از مسئلۀ شرايط زمامدار آغاز مى‌شود و به مناصب فقيه ختم مى‌شود اين مجموعه را مى‌توان در عناوين زير خلاصه كرد:

الف - شرايط زمامدار (علم به قانون الهى و عدالت):

اين نخستين عنوانى است كه در آغاز بحث انديشۀ سياسى ولايت‌فقيه در رساله به چشم مى‌خورد. در اين قسمت شرايط زمامدار در دوران حضور و غيبت بررسى مى‌شود و علم به قانون خدا و عدالت به ميزان لازم در امامت بالاصاله در عصر حضور و امامت نيابى در عصر غيبت به عنوان شرايط اصلى تأكيد مى‌شود؛ (6)

ب - ولايت: تفسير مفهوم ولايت در قرائتى كه امام (ره) از ولايت‌فقيه دارند، عنصر اصلى انديشۀ سياسى امام (ره) را تشكيل مى‌دهد. ولايت در اين انديشه به معناى اقتدار، سلطه، جباريت، حاكميت به مفهوم غربى و زمامدارى زورمدارانه نيست، بلكه در حقيقت رابطۀ صفات زمامدار و مردم را تبيين مى‌كند و مردم به خاطر آنكه زمامدار عالم به احكام الهى و عادل در ابلاغ و اجراى آن است از وى تبعيت و اطاعت مى‌كنند و اجراى قانون اساسى نيز بر اساس مصلحتى است كه از راه شورا و رعايت منافع عمومى اسلام و مسلمانان تحصيل مى‌شود. در انديشۀ امام (ره) ولايت يك مسئوليت است نه امتياز كه براى كسى شأن و مقام برتر