خود در معصیت صرف کند البته اگر خدا نداده بود نمیتوانست معصیت بجا آورد پس اعطاء و ابقاء نعمت موجب ازدیاد مرض شده از این جهت بخود نسبت داده ﴿إِنَّما نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدادُوا إِثْماً﴾ (1)

(وجه ششم)

چنانچه در بیان جبر و تفویض گذشت انسان نه در افعال خود مجبور است که نشود فعل را باو اسناد داد و نه مستقل است که اراده حق در آن مؤثر نباشد بلکه تحت مشیت حق و از روی اختیار عبد است پس هم اسناد بعبد صحیح است و هم اسناد بحق، و توضیح آن گذشت امّا وجوهی که در کلمات بعض مفسّرین است مثل اینکه گفتند در آیه مضاف حذف شده و تقدیر چنین است زادهم عداوة اللَّه مرضا، مثل ﴿فَوَیْلٌ لِلْقاسِیَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ﴾ (2) یعنی من ترک ذکر اللَّه و مثل اینکه گفتند آیه در مقام نفرین است مثل آیه شریفه ﴿ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ﴾ (3) یعنی خدا دلهای آنان را برگرداند، تمام نیست، برای اینکه اولا ظاهر بلکه صریح آیه نسبت ازدیاد بخداست و تقدیر خلاف ظاهر است و در آیه که استشهاد کرده اند تقدیر لازم ندارد و قساوت از ذکر خدا بمعنی عدم تأثیر آنست و ثانیا در مقام دعا بودن آیه رفع اشکال اشکال کننده را نمیکند.

«مقام سوم»

در بیان جمله ﴿وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ﴾:

لام در لهم برای اختصاص است یعنی عذاب دردناک اختصاص بمنافقین دارد و

(1) سوره آل عمران آیه 178

(2) سوره زمر آیه 22

(3) سوره توبه آیه 127