تارک نماز و زکاة و حج و غیر اینها وارد شده و جنّات جمع جنّة است و گاهی بجنان نیز جمع بسته میشود و جنّت عبارت از زمین مشجّری است که از بسیاری درختها پوشیده شده باشد و گاهی بفردوس و حدیقه هم تعبیر میشود و در فارسی لغت مرادف آن بهشت است و تعبیر بجمع در آیه شریفه دلیل بر اینست که بهشت در قیامت متعدد و هر مؤمنی دارای بهشتهایی است چنان که مفاد آیات دیگر و اخبار است، بلکه میتوان گفت عدد جنّات الی ما شاء اللَّه است زیرا هر مؤمنی باغها و بستانهای بسیاری دارد و بر هر کدام از آنها اطلاق جنّت میشود چنانچه از همین آیه استفاده میشود زیرا معنی ﴿أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ﴾ (انّ لکل واحد منهم جنات) میباشد و در بیان نعمتهای بهشتی از میوه ها و اطعمه و اشربه و قصور و تختها و لباسها و فرشها و ظروف و غیر اینها آیات و اخبار بسیاری است که بشمه از آنها در کلم الطیب اشاره نموده ایم (1)

(امر چهارم)

در جمله ﴿تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ﴾: مراد از جریان نهرها از زیر آن بهشتها اینست که چون مؤمنین در قصرهای مرتفع قرار گرفته اند در صفحه جنّات و از زیر آن قصرها نهرها جاری است و ممکن است مراد زیر سایه درختهایی باشد که اطراف نهرها غرس شده چنانچه نسبت بباغهای این عالم هم در آیات شریفه باین عبارت تعبیر فرموده ﴿أَ لَیْسَ لِی مُلْکُ مِصْرَ وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِی مِنْ تَحْتِی أَ فَلا تُبْصِرُونَ﴾ (2)

(1) مجلد سوم ص 151-156

(2) سوره زخرف آیه 51 آیا نیست برای من سلطنت مصر و این نهرهایی که از تحت من جاریست آیا نمیبینید