و بنا بر این پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم و ائمه اطهار علیهم السلام عالم بعلم غیب هستند یا نیستند بحثی است زائد چه اگر منظور این باشد که ایشان عالم باشند بآنچه خدا عالم است که این امریست محال چه علم خدا غیر متناهی است و علم ایشان متناهی و تا آنجا عالمند که خدا بآنها افاضه کرده باشد بلی پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم و امام علیه السّلام دانا هستند بآنچه بر سایر مردم پوشیده است و آنچه از مجموع اخبار استفاده میشود (1) علم پیغمبر صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم و ائمه طاهرین نسبت بعلم خدا مانند نهری است که بدریایی متصل و دائما از دریای علم خدا بآنان افاضه میشود مانند وجود منبسط نزد حکماء که آن را امر ربطی بین حقّ و مخلوقات می دانند و سرتاسر موجودات را فرا گرفته است.

(امر چهارم)

در جمله ﴿ما تُبْدُونَ وَ ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ﴾:

بدا نسبت بمخلوق و خالق دارای دو معنی است نسبت بمخلوقات ظهور بعد از خفاء است و نسبت بحق اظهار بعد از اخفاء و بدا در تکوینیات مانند نسخ در تشریعیات است و همین امر موجب شده است که عامه منکر بدا شده اند بملاحظه معنای اول ولی خاصه قائل به بدا هستند بملاحظه معنای دوم چنان که یهود و نصاری منکر نسخ اند بلحاظ معنای اول و مسلمین قائل بآن هستند با توجه بمعنای دوم و مشروحا این بحث را در جلد اول کلم الطیب از ص 192 تا ص 195 ذکر کرده ایم و ابداء همان معنی دوم را دارد یعنی اظهار و شاید اظهار ملائکه بان باشد که گفتند ﴿أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ﴾ یا آنکه گفتند ﴿لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا﴾ و ممکن است ما را موصوله گرفته در اینصورت مفید عموم است چنانچه ﴿وَ ما تَکْتُمُونَ﴾ هم همین معنا را دارد و کتمان چیزی است که در قلب باشد

(1) رجوع بکافی کنید در ابواب علوم ائمه (ع)