و کلام در این آیه از جهاتی واقع میشود- جهة اول اینکه امر در آیه چه نوع امری است آیا امر تعبیدی است که آدم در مقابل آن مکلف بانجام شده یا ترخیصی است که مباح بوده انجام دهد یا ندهد مفسرین در اینکه امر ترخیصی است متفق اند ولی بعضی گفته اند نهی در لا نقربا نهی تحریمی است و بعضی نهی تنزیهی دانسته و عده ای گفته اند نهی ارشادی است مانند امر و نهی طبیب بمریض یعنی صلاح شما در اینست که در بهشت بمانید و از نعم بهشتی متنعم شوید و در صورتی که از درخت منهیه بخورید موجب خروج شما از بهشت میگردد و دلیل بر این مطلب علاوه از مقام عصمت آدم و اینکه بهشت جای تکلیف نیست مضمون آیه شریفه است که میفرماید ﴿فَتَکُونا مِنَ الظَّالِمِینَ﴾ یعنی نتیجه نافرمانی شما ظلم بنفس خودتان است زیرا کسی در بهشت نبود که آدم و حوا باو ظلم کنند و مؤید این معنی است کلام آدم در موقع استغفار که میگوید ﴿رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا﴾ (1) و بنا بر این مخالفت آنها در این امر ترک اولی است زیرا بهتر بود که آنها در بهشت می- ماندند و برای همیشه از نعمتهای آن بهره مند بودند و بلکه میتوان گفت امر در اسکن و کلا توطئه برای نهی لا تقربا است.

جهت دوم- درباره خلقت حوا که کجا و چگونه خلق شده است. عده ای از مفسرین گفته اند که موقعی که آدم در بهشت بخواب رفته بود از یک ضلع آدم حوا را خلق کردند و مضمون بعضی از اخبار ناطق بهمین مطلب است و در آیات شریفه فقط دارد که از آدم حوا خلق شده است ﴿خلق منها زوجها﴾ (2) و ﴿جَعَلَ مِنْها زَوْجَها﴾ (3) ﴿ثُمَّ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها﴾ (4) در فقیه شیخ صدوق روایت شده است

(1) پروردگارا ما بخودمان ظلم کردیم (سوره اعراف آیه 23)

(2) و آفرید از او جفت او را (سوره نساء آیه 1)

(3) و قرارداد جفت او را از خود او (سوره اعراف 189)

(4) سپس قرارداد جفت آدم را از خودش (سوره زمر آیه 6)