الحسن (الصفّار) بعدا افزوده شده است.

برخی تغییرات دیگر نیز در هنگام اخذ روایات دیده شده که به جهت نادر بودن آنها از ذکر آنها درمی گذریم، تنها به این امر اشاره می کنیم که برخی از تفاوت ها از غلط نسخه ناشی شده است:

أحمد بن الحسن بن زیاد عن محمد بن الحسن المیثمی عن أبیه عن أبی عبد اللّه علیه السلام خ الحسن بن زیاد عن محمد بن الحسن المیثمی عن أبی عبد اللّه علیه السلام. (1)

الهیثم النهدی خ القاسم النهدی. (2)

- أبیه عن عمرو بن إبراهیم و خلف بن حماد خ أبیه و عمرو بن إبراهیم جمیعا عن خلف بن حماد. (3)

تأکید بر این نکته مفید است که یکدست سازی اسناد در کافی ، به طور همیشگی دنبال نشده، بلکه تنها می توان گفت که از این روش بسیار در اخذ و اقتباس کافی پیروی شده است.

نکتۀ مهم در اقتباس از مصادر، بهره گیری از روش تبدیل سند بوده است.

تبدیل اسناد در کافی

روشی در میان قدماء محدّثین معمول بوده که در کتاب های بصائر صفار، کافی ، کتب شیخ صدوق، کتب شیخ طوسی مصادیق بسیاری دارد که مجال طرح آنها در این مقال نیست، در این روش، محدّث قسمتی از سند را که به یک راوی مشهور و شناخته شده منتهی می گردد حذف و به جای آن سند دیگری قرار می داده است، این روش با وجود شباهت هایی که با «نظریۀ تعویض اسناد» در نزد متأخران دارد، تفاوت جوهری با آن دارد.

هدف از این روش تصحیح سند با حذف سند غیر معتبر نیست، بلکه سند معتبر به سند معتبر دیگر تبدیل می شده است، غرض از این تبدیل، علّو اسناد (کم واسطه بودن

(1) بصائر الدرجات، ص 383، ح 1 خ کافی، [1] ج 1، ص 268، ح 9.

(2) بصائر الدرجات، ص 256، ح 10 خ کافی، [2] ج 1، ص 462، ح 4، نسخه کافی موجود مغلوط است.

(3) محاسن، ص 590، ح 97 خ کافی، [3] ج 6، ص 327، ح 10.