را نقل کرده تا به فروع و احکام می رسد. و در پایان جُنگی متنوع از احادیث را جمع کرده است.

10. جامعیت کافی نسبت به مباحث عقیدتی، اخلاقی و فقهی یکی دیگر از امتیازهای آن است.

کتاب کافی از دوره های نخست مورد توجه عالمان بوده، بدین جهت کارهای بسیاری نسبت به آن انجام شده است.

شیخ آغا بزرگ تهرانی در الذریعة 27 شرح بر اصول، یا تمامی کتاب معرفی کرده (1)چنان که ده حاشیه بر این کتاب شمرده است. (2)

هم چنین برخی دیگر از نویسندگان کارهای بسیاری را پیرامون کافی ذکر کرده که اکثر آنها به طبع نرسیده یا در دسترس نیست. (3)

در این جا برخی از کارهایی که پیرامون کتاب کافی انجام شده و در دسترس قرار دارد، در چند قسمت معرفی می کنیم:

الف) شرح و حاشیه:

1. التعلیقة علی کتاب الکافی ، محمد باقر الحسینی (میرداماد) (م 1041 ق) ، تحقیق:

السید مهدی الرجائی (قم، مطبعة الخیام، 1403 ق) 22 +404 ص.

این تعلیقه تا کتاب الحجة از اصول کافی ادامه دارد و متن روایات نیز همراه تعلیقه چاپ شده است. هم چنین شارح، کتابی دیگر به نام الرواشح السماویة دارد که در آن برخی قواعد علم حدیث را نگاشته و مقدمۀ کافی را شرح کرده، و به دیگر سخن جلد اول این تعلیقه محسوب می شود.

2. شرح الاصول الکافی ، صدر الدین الشیرازی (م 1050 ق) (تهران، مکتبة المحمودی 1391 ق) 492 ص.

این شرح تا پایان کتاب الحجة از اصول کافی ادامه دارد.

(1) الذریعة، ج 13، ص 94 - 100 و ج 14، ص 26 - 28؛ المعجم المفهرس لألفاظ بحار الأنوار، ج 1، ص 66 - 67.

(2) همان، ج 6، ص 181 - 184؛ المعجم المفهرس لألفاظ بحار الأنوار، ج 1، ص 66.

(3) الشیخ الکلینی البغدادی وکتابه الکافی، ص 158 - 177. [1]