3. ذکر طرق مختلف برای یک روایت؛

4. امانت در گزارش سند؛

5. استفاده از شیوه های مختلف برای اختصار سند؛

6. عنعنه در سند؛

7. ارسال در برخی اسناد.

اینک به توضیح هر یک از این ویژگی ها می پردازیم:

1. عدم روایت از غیر معصوم جز در موارد نادر: مرحوم کلینی کوشیده است تا صرفاً روایات معصومان علیهم السلام را در کافی گردآوری نماید، چنان که تعبیر وی در مقدمۀ کافی نیز که گفته بود: «بالآثار الصحیحة عن الصادقین علیهم السلام» (1)مؤید این شیوه است، لیکن به ندرت در این کتاب روایاتی مشاهده می شود که سند آنها در انتها به معصوم علیهم السلام ختم نشده باشد.

نمونه هایی از روایت از غیر معصوم:

مُحَمَّدُ بْنُ یحْیی عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّد عَنْ عَلی بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکانَ عَنْ أبِی حَمْزَةَ قَالَ: الْمُؤْمِنُ خَلَطَ عَمَلَهُ بِالْحِلْمِ یجْلِسُ لِیَعْلَمَ وَ یَنْطِقُ لِیفْهَمَ. . . . (2)

عَنْهُ عَنْ أبِیهِ عَنْ حَمَّاد عَنْ رِبْعِی عَنْ فُضَیلٍ قَالَ: (3)صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ حُسْنُ الْبِشْرِ یکسِبانِ الْمَحَبَّةَ وَ یُدْخِلاَنِ الْجَنَّةَ وَ الْبُخْلُ وَ عُبُوسُ الْوَجْهِ یُبْعِدَانِ مِنَ اللّهِ وَ یُدْخِلاَنِ النَّارَ. (4)

در مقدمۀ معجم رجال الحدیث ، 12 نمونه از این گونه روایت ذکر شده است. (5)

(1) همان (مقدمه) ، ج 1، ص 9.

(2) همان، ج 2، ص 111، ح 2. [1]

(3) مجلسی در مرآة العقول [2]روایت را مضمر دانسته است و ضمیر فاعلی «قال» را به امام باقر یا امام صادق علیهما السلام برگردانده و معتقد است افتادگی موجود در سند از سوی نساخ یا راویان اتفاق افتاده است که در این صورت حدیث موقوف نخواهد بود. مرآة العقول، ج 8، ص 179. [3]

(4) الکافی، ج 2، ص 103، ح 5. [4]

(5) معجم رجال الحدیث، ج 1، ص 83 و 84. [5] روایاتی که ظاهراً از غیر معصوم نقل شده است عبارت اند از: 1. عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن بعض أصحابه، عن هشام ابن الحکم، قال: (الأشیاء لا تدرک إلا بأمرین. . .) الکافی، ج 1، ص 99، ح 12. 2. عن أبی أیوب النحوی، قال: (بعث إلی أبوجعفر المنصور فی جوف اللیل. . .) الکافی، ج 1، ص 31، ح 13. و [6]نیز با این سند: عن علی بن إبراهیم عن أبیه، عن النضر بن سوید. الکافی، ص 310، ح 14. 3. عن أسید بن صفوان صاحب (رسول اللّه صلی الله علیه و آله) ، قال: (لما کان الیوم الذی قبض فیه أمیرالمؤمنین علیه السلام ارتجه الموضع بالبکاء) ، الکافی، ج 1، ص 454، ح 4. 4. عن إدریس بن عبداللّه الأودی، قال: (لما قتل الحسین علیه السلام، أراد القوم أن یوطئوه الخیل) ، الکافی، ج 1، ص 465، ح 8. 5. عن الفضیل، قال: (صنایع المعروف و حسن البشر یکسبان المحبة) ، الکافی، ج 2، ص 103، ح 5. 6. عن ابن مسکان عن أبی حمزة، قال: (المؤمن خلط عمله بالحلم. . .) ، الکافی، ج 2، ص 111، ح 2. 7. عن الیمان بن عبیداللّه، قال: (رأیت یحیی بن أم الطویل وقف بالکناسة. . .) ، الکافی، ج 2، ص 379، ح 16. 8. عن إسحاق بن عمار، قال: (لیست التعزیة إلا عند القبر. . .) ، الکافی، ج 3، ص 220، ح 3. 9. عن یونس، قال: (کل زنا سفاح، و لیس کل سفاح زنا. . .) ، الکافی، ج 5، ص 570، ح 1. [7] نیز: الکافی، ج 7، ص 83 و 84، ح 1 و 2. 10. عن إبراهیم بن أبی البلاد، قال: (أخذنی العباس بن موسی. . .) ، الکافی، ج 6، ص 375، ح 5. 11. عن کتاب أبی نعیم الطحان، رواه عن شریک، عن إسماعیل ابن أبی خالد، عن حکیم بن جابر، عن زید بن ثابت أنه قال: (من قضاء الجاهلیة أن یورث الرجال دون النساء) ، الکافی، ج 7، ص 75، ح 2. 12. عن إسماعیل بن جعفر، قال: (اختصم رجلان إلی داود علیه السلام فی بقرة. . .) ، الکافی، ج 7، ص 432، ح 21. [8]