نام کتاب : شناخت نامه کلینی و الکافی نویسنده : قنبری، محمد جلد : 1 صفحه : 483
شیخ طوسی در الفهرست و ابن شهر آشوب در معالم العلماء شمارۀ کتب کافی را سی نوشته اند و علامه حلی در اجازۀ خود به مهنا بن سنان، کافی را پنجاه کتاب ذکر فرموده است. (1)بر اساس شماره گذاری عین الغزال کتاب های کافی سی و دو کتاب (2)و بر اساس شماره گذاری الذریعة ، سی و چهار کتاب آمده است. (3)اختلاف نظر در تعداد کتاب های کافی ناشی از گنجانیدن دو کتاب تحت یک عنوان یا تعدد عنوان برای هر کتاب است؛ مثلاً در «عین الغزال» کتاب العقل والجهل با کتاب فضل العلم و کتاب طهارت با کتاب حیض و کتاب صید الکلب و الفهد با کتاب الذبایح یک کتاب به حساب آمده است. ولی در عناوین کافی ، هر یک از این شش کتاب با عنوان مستقل ذکر شده است و نیز بعضی (4)کتاب های فرعی را با عناوین مستقل آورده اند و این امر سبب تعدد عنوان شده است و بعضی کتب کافی را بالغ بر پنجاه کتاب نوشته اند؛ مثلاً کتاب اعتکاف که از فروع کتاب صوم است و زیارات که از متفرعات کتاب حج است و خمس که ضمن کتاب حجة عنوان شده است، طبق این شمارش کتابی مستقل به حساب آمده اند.
روضه کافی شامل مواعظ، خطب، رسائل ائمه، قصص و تواریخ است و احکام فقهی در آن کمتر ذکر شده است؛ لذا اسناد آن فاقد دقتی است که در سایر کتاب های کافی به عمل آمده است. به علاوه قسمتی از مطالب آن مانند احادیث احکام استوار نیست و این به دلیل تسامحی است که فقها در ادله سنن (که اعم از مستحبات، مکروهات، فضائل، مواعظ و تواریخ است) روا می داشته اند و همین ضعف اسناد و مضامین روایات موجب شده است که در انتساب روضه به کلینی تشکیک شود.
شیخ نجاشی (م 405ق) که به دو واسطه از کلینی روایت می کند (5)و خود از متقن ترین رجالیون شیعه است، صریحاً روضه را از تألیفات کلینی و جزء کتب کافی
(1) فهرست مرکزی دانشگاه که از اجازات بحار، ص 29 و 53 نقل کرده است.
(2) ر. ک: عین الغزال (که در پایان فروع کافی، چاپ سنگی تهران، چاپ شده است) .
(4) سید حسن کرکی در اجازۀ خویش به محقق سبزواری (ر. ک: اجازات بحار، فهرست مرکزی دانشگاه، ج 5) .
(5) روینا کتبه (ای کتب الکلینی) کلها عن جماعة شیوخنا: محمد بن محمد، والحسین بن عبداللّه، واحمد بن علی بن نوح، عن ابی القاسم جعفر بن محمد بن قولویه عنه (رجال نجاشی، ص 292) .
نام کتاب : شناخت نامه کلینی و الکافی نویسنده : قنبری، محمد جلد : 1 صفحه : 483