درگذشتگان

ابان بن سعید بن عاص.

ابوبکر صدیق.

ابو عبید ثقفی.

اُم حکیم دختر حارث.

اُم عماره.

ضرار بن خطّاب.

طلیب بن عمیر.

عبدالله بن زبیر مطلّبی.

عتاب بن اُسید.

فضل بن عباس.

مهران ایرانی.

هشام بن عاص.

ابان بن سعید بن عاص

ابوالولید، ابان بن سعید بن عاصِ اموی، صحابی والامقامی بود که ابتدا خصومت شدیدی نسبت به اسلام و مسلمانان داشت، اما در سال هفتم هجری اسلام آورد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را به ولایت ناحیه‌ای گمارد، ولی بعدها (پس از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ) به مدینه بازگشت و چون ابوبکر او را بدین جهت نکوهید ؛ گفت: تصمیم گرفتم که پس از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، کارگزار هیچ‌کس نباشم. وی در جنگ اجنادین حضور داشت و در آن به شهادت رسید. برخی نیز گویند که در زمان خلافت عثمان درگذشت.[1]

ابوبکر

ابوبکر، عبدالله بن ابی قحافة بن عثمان بن کعب تیمی قرشی، مادرش ام الخیر، سلمی دختر ضحر بن عامر تیمی بود. در سال 51 قبل از هجرت (573 م) به دنیا آمد.

او نخستین مردی بود که به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ایمان آورد ( 193) اولین خلیفه از خلفای راشدین و لقبش صدیق است ( 194)زیرا در خبر «اِسراء»، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را تصدیق کرد و نیز گفته شده از آن رو صدیق نام گرفت که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را در هر خبری که از آسمان بر او می‌آمده، تصدیق می‌کرد. او هم‌چنین عتیق خوانده می‌شد، چرا که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به او گفت: ای ابوبکر، تو عتیقِ (رها شده) خداوند از آتش هستی. ( 195)

وی از بزرگان و ثروتمندان قریش و از کسانی بود که در دوران جاهلیت شرب خمر را بر خود حرام کرده بود. در دوران نبوت موضع‌گیری‌هایی برجسته داشت. در جنگ‌ها شرکت جست، سختی‌ها را تحمل کرد و اموال بسیاری در راه اسلام بذل کرد. در هجرت به مدینه همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود و پیامبر در اواخر عمر و هنگامی

که بیماری‌اش شدت گرفت، امامت نماز را به او سپرد. ( 196)

در سال یازدهم هجری، روز وفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با او به عنوان خلیفه بیعت شد.

وی با مرتدان و کسانی که از پرداخت زکات خودداری کردند، جنگید و پایه‌های اسلام را مستحکم کرد. در دوره خلافت او سرزمین شام و بخش بزرگی از عراق فتح شد. ابوبکر در 63 سالگی، در شب سه‌شنبه 22 ماه جمادی الآخر درگذشت. مدت خلافتش دو سال و شش ماه و نیم بود.[2]

ابو عبیده ثقفی

ابو عبید بن مسعود ثقفی، از قهرمانان و سرداران فتح عراق بود که با گروهی از مسلمانان در نبردِ جسر به شهادت رسید، بدین صورت که هنگام عبور از فرات، دشمن پل را ویران کرد و او زیر آوار مرد، لیکن طبری و بلاذری گفته‌اند: زیر دست و پای فیل لگدمال شد. علت مرگ او این بود که ایرانیان، مسلمانان را دنبال کردند و وقتی آنان می‌خواستند از پل بگذرند، شخصی به نام عبدالله بن مرثد ثقفی از قبیله ثقیف پل را خراب کرد تا مسلمانان شکست نخورند. مسلمانان که شمشیرها را پشت سر خود می‌دیدند، خویش را در رودخانه انداختند. در نتیجه چهارهزار تن از آنان غرق یا با شمشیر کشته شدند. این نبرد به «واقعه جسر» معروف شد. مختار [که به خون‌خواهی کشتگان کربلا برخاست [فرزند او بود.[3]

امّ حکیم، دختر حارث

ام حکیم دختر حارث بن هشام، همسر پسر عموی خود عکرمة بن ابوجهل بود. روز فتح مکه اسلام آورد و از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای همسرش عکرمه که به یمن فرار کرده بود، امان خواست و در پی او روان شد و او را به مکه باز آورد، عکرمه نیز مسلمان شد. عکرمه در نبرد «اجنادین» کشته شد. سپس، خالد بن سعید بن عاص او را خواستگاری کرد و در «مرج الصفر» با او ازدواج کرد، ولی او نیز نخستین بامدادِ پس از شب زفافش کشته شد. هنگامی که خبر این واقعه به ام حکیم رسید، ستون خیمه را از جا در آورده، به نبرد پرداخت و هفت تن از رومیان را کشت.[4]

اُم عماره

نسیبه دختر کعب بن عمرو انصاریِ خزرجی از بنی نجار، یکی از زنان صحابی بود که در بیعت عقبه شرکت کرد. او به شجاعت اشتهار داشت و از قهرمانان به شمار می‌آمد. در جنگ اُحد، حدیبیه، حنین و یمامه حضور داشت. در جنگ اُحد به خوبی از بوته آزمون در آمد و دوازده زخم نیزه و شمشیر بر تنش نشست. و از جمله کسانی بود که پس از

[1] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 27 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 32.

[2] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 237 ؛ الإصابه، ج2، ص 333 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 963 ؛ الطبقات الکبری، ج 3، ص 171 ؛ سیره ابن هشام، ج1، ص 266 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 309 و 335 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 11 ـ 13 ق ؛ دایرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوبکر» ؛ مروج الذهب، ج2، ص 297 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 856 ؛ المعارف، ص 167 ـ 178.

[3] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 342 ؛ الاستیعاب، ج 4، ص 1709 ؛ الإصابه، ج3، ص 130 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 432 ؛ اُسد الغابه، ج6، ص 205 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 441.

[4] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 426 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1932 ؛ بلاذری، ص 162 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص 321 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص261.