فرار مسلمانان و رها کردن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به همراه دو فرزندش عبدالله و حبیب (پسران زید بن ارقم) از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دفاع کردند. دیده شد که در جنگ اُحد به شدت می‌جنگید و مادرش زخم‌هایش را مرهم می‌نهاد.

در جنگ یمامه نیز حضور یافت و همچون قهرمانان جنگید، در این جنگ زخمی و دستش قطع شد، از این‌رو به مدینه رفت تا زخم‌هایش را درمان کند. ابوبکر (خلیفه وقت) در این مدت از او عیادت می‌کرد و جویای حال او می‌شد.[1]

ضرار بن خطّاب

ضرار بن خطّاب بن مرداس قرشی فهری، تکسوار و شاعر بود. در میان قبیله‌اش زیباتر و بهتر از همگان شعر می‌سرود. در جنگ خندق در صف مشرکان سخت جنگید. روز فتح مکه مسلمان شد، در جنگ «اجنادین» از قهرمانان بود و در همان نبرد به شهادت رسید.[2]

طُلیب بن عمیر

ابوعدیّ، طلیب بن عمیر بن وهب بن ابی‌کثیر بن قصِّی قرشی، مادرش أروی دختر عبدالمطّلب بن هشام بود. او در سال 22 قبل از هجرت به دنیا آمد. وی از جمله کسانی بود که به حبشه هجرت کرد و در جنگ بدر حضور داشت و از نیکان صحابه بود. از او فرزندی نماند. طلیب نخستین کسی است که یک مشرک را در اسلام زخمی کرد. او وقتی شنید عوف بن صَبُره سهمی، به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دشنام می‌دهد با استخوان فک شتر، وی را کتک زد و خون‌آلود کرد. در بسیاری از نبردها حضور داشت و در جنگ اجنادین و به قولی، در جنگ یرموک کشته شد.[3]

عبدالله بن زبیر مطّلبی

عبدالله بن زبیر بن عبدالمطّلب بن هاشم قرشی، پسر عموی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود. وی از قهرمانان فتح شام به شمار می‌رود. در نبرد اجنادین به تنهایی با رومیان جنگید و پس از کشتن ده تن از فرماندهان رومی، کشته شد. کشته‌اش را در میان آنان یافتند و روزی که کشته شد سی و اندی سال داشت.[4]

عتّاب بن اسید

ابوعبدالرحمان، عتّاب بن اسید بن ابوالعیص بن امیّة بن عبدشمس قرشیِ اموی، در روز فتح مکه مسلمان شد. هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عازم جنگ حُنین بود، ولایت مکه را به او واگذار کرد و ابوبکر تا روزی که درگذشت، او را در ولایت مکه ابقا کرد ، ولی عتّاب نیز در همان روز از دنیا رفت. برخی از تاریخ‌نویسان می‌گویند : او تا اواخر خلافت عمر بن خطّاب زنده ماند و امیر مکه بود.

بنابراین، مرگ او باید در اوایل سال 23 ق . اتفاق افتاده باشد.[5]

فضل بن عباس

ابو محمد، فضل بن عباس بن عبدالمطّلب بن هاشمِ قرشی، بزرگ‌ترین فرزند عباس و از دلاوران و سرشناسان صحابه به شمار می‌رفت. پس از وفات رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای جهاد به شام رفت و در جنگ اجنادین به شهادت رسید. برخی نیز برآنند که در زمان شیوع طاعونِ عمواس ( 197)درگذشت.[6]

مهران

مهران، سردار ایرانی بود که حسّان بن ضرار ضبّی او را در جنگ بُوَیب در سال 13ق . کشت.[7]

هشام بن عاص

هشام بن عاص بن وائل بن هاشمِ قرشیِ سهمی، برادر عمرو بن عاص بود، از اولین اسلام آورندگان در مکه بود و در هجرت دوم، به حبشه مهاجرت کرد. هنگامی که خبر هجرت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به مدینه را شنید، به مکه بازگشت تا به او بپیوندد، اما پدر و قبیله‌اش او را در مکه زندانی کردند و تا پس از نبرد خندق در مکه ماند، ولی پس از آن به مدینه رفت و در نبردهای دیگر حضور داشت. در جنگ اجنادین و به گفته‌ای در جنگ یرموک، به شهادت رسید.[8]

پی نوشت‌ها

[1] . دوشنبه اول محرم سال 13 = 7 مارس سال 634 ؛ یک‌شنبه 6 ذی القعده، سال13 = اول ژانویه سال 635 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 27 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 32.

[3] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 237 ؛ الإصابه، ج2، ص 333 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 963 ؛ الطبقات الکبری، ج 3، ص 171 ؛ سیره ابن هشام، ج1، ص 266 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 309 و 335 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 11 ـ 13 ق ؛ دایرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوبکر» ؛ مروج الذهب، ج2، ص 297 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 856 ؛ المعارف، ص 167 ـ 178.

[4] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 342 ؛ الاستیعاب، ج 4، ص 1709 ؛ الإصابه، ج3، ص 130 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 432 ؛ اُسد الغابه، ج6، ص 205 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 441.

[5] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 426 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1932 ؛ بلاذری، ص 162 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص 321 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص261.

[6] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 334 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1948 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص412 ؛ اعلام النساء، ج5، ص171 ؛ ابن کثیر، السیرة النبویه، ج3، ص 67 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 200 و 204 ؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج1، ص 326 ؛ فتوح البلدان، ص102.

[7] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 310 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 748 ؛ الإصابه، ج2، ص102 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 52.

[8] .الاعلامزرکلی،ج3،ص 332 ؛الاستیعاب،ج2،ص 772؛الإصابه،ج2،ص 225.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 334 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1948 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص412 ؛ اعلام النساء، ج5، ص171 ؛ ابن کثیر، السیرة النبویه، ج3، ص 67 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 200 و 204 ؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج1، ص 326 ؛ فتوح البلدان، ص102.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 310 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 748 ؛ الإصابه، ج2، ص102 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 52.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 332 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 772 ؛ الإصابه، ج2، ص 225.

[ 4 ] . الاستیعاب، ج 3، ص 904 ؛ الإصابه، ج2، ص 300 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 241.

[ 5 ] . تاریخ طبری، ج 3، ص418 ؛ الاستیعاب، ج3، ص1033 ؛ الإصابه، ج2، ص444 ؛ الاعلام زرکلی، ج4، ص 358 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص34 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 556 ؛ المحبّر، ص11 و 12.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج 5، ص 355 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1269 ؛ الإصابه، ج3، ص 203 ؛ الطبقات الکبری، ج4، ص 37 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص34.

[ 7 ] . تاریخ طبری، ج3، ص 454 و 455.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص 84 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1539 ؛ الإصابه، ج3، ص 572.