به «جعرانه» در نزدیکی مکه آمد و مسلمان شد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله درباره او فرمود: اسلام گناهان گذشته را می‌پوشاند. هبّار در ایام فتح شام به آن‌جا رفت و در دوره خلافت عمر بن خطاب بازگشت. او جد هباری‌ها (پادشاهان سند) است ؛ همانانی که سلطنت موروثی داشتند و در نهایت، محمود سبکتکین (غزنوی) آن خطه را از چنگ آنان درآورد. مرکز حکومت آنان در سند، شهر منصوره بود.[1]

هشام بن حکیم

هشام بن حکیم بن حزام بن خویلد، قرشی اسدی، خود و پدرش از اصحاب رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بودند. روز فتح مکه مسلمان شد. او با عمر ماجرایی داشت، بدین ترتیب که عمر شنید او سوره فرقان را به شیوه‌ای جز آن‌چه خود می‌خواند، قرائت می‌کند. منتظر ماند تا این که از مسجد خارج شد. او را نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برد و ماجرا را تعریف کرد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: بخوان. هشام خواند. حضرت فرمود: همین گونه نازل شد. سپس به عمر فرمود: بخوان. عمر خواند. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمود: این گونه نازل شد. این قرآن بر هفت قرائت نازل شده، پس آن‌چه برایتان میسر است بخوانید. علما درباره مقصود پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از هفت قرائت اختلاف کرده‌اند. شافعی می‌گوید: منظور از این اختلاف، لطف و رأفت خداوند متعال به بندگان است، زیرا حافظِ قرآن گاهی اشتباه می‌کند. اگر در تغییر الفاظ اختلاف معنی نباشد، جایز است. این وضع پیش از جمع قرآن در مصحف عثمان وجود داشت.

هشام از فصیحان و برگزیدگان صحابه بود تا آن‌جا که اگر خبری به عمر بن خطاب می‌رسید که آن نمی‌پذیرفت، می‌گفت: تا وقتی که من و هشام بن حکیم وجود داریم، چنین نخواهد بود. وی در زمان فتوحات وارد شام شد و در حمص نیز جریانی با عیاض بن غنم، والی آن سامان داشت. هشام چون دید که او گروهی از نبطیان را در آفتاب نگاه داشته تا جزیه بپردازند، گفت: خداوند کسانی که مردم را در دنیا اذیت می‌کنند، عذاب خواهد کرد.

هشام چون راهبان زندگی کرد و زن و فرزندی نگرفت. او در حالی که گروهی از مردم شام نیز با وی بودند، حرکت می‌کرد تا به اصلاح و نصیحت و دعوت به خیر و بازداشتن از شر بپردازد. هشام مدت‌ها پیش از مرگ پدرش حکیم بن حزام درگذشت.[2]

پی نوشت‌ها

[1] . چهارشنبه اول محرم سال 15 = 14 فوریه سال 636 ؛ چهارشنبه 28 ذی‌القعده، سال 15 = اول ژانویه سال 637 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 280 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1778 ؛ الإصابه، ج4، ص 222 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص42 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 194.

[ 3 ] . الطبقات الکبری، ج8 ، ص 457 ؛ الاستیعاب، ص 1965.

[ 4 ] .الاعلامزرکلی،ج2،ص 161 ؛الإصابه،ج1،ص 293 ؛الاستیعاب،ج1،ص 307.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 212 ؛ المحبّر، ص170 و473 ؛ الاستیعاب، ج7، ص62 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 480 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 141 ؛ المعارف، ص284.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 311 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 260 و 261 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 747 و 748 ؛ الإصابه، ج2، ص200 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 52 ؛ المحبّر، ص87 و 88 .

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص218 ؛ الاستیعاب، ج2، ص209 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 239 و 240 ؛ سیره ابن هشام، ج2، ص 418 ؛ الأغانی، ج15، ص179.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج 5، ص44 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1083 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص34 ؛ المحبّر، ص95 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 401 ؛ اُسد الغابه، ج 4، ص 70 و 72 ؛ سیر أعلام النبلاء، ج1، ص234.

[ 9 ] . الاعلامزرکلی، ج9، ص32 ؛ الاستیعاب، ج4،ص1512 ؛ اُسدالغابه، ج5، ص369.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص54 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1536 ؛ الإصابه، ج3، ص 565.

[ 11 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص83 ؛ الإصابه، شماره 8965 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 561.

سال 16 ق = 637 ـ 638م

رویدادها

عمر بن خطّاب، مغیرة بن شعبه را به ولایت بصره می‌گمارد.

رفتن عمر بن خطاب به ایلیا (بیت المقدس) و برقراری صلح با پاتریاک «صفر ونیوس» و تحویل گرفتن شهر.

وقایع نظامی

فتوحات اسلامی

شام

معاویة بن ابی سفیان غزّه را فتح و عمواس و بیت جبرین را بنا می‌کند. یزید بن معاویه ( 202) نیز بیروت و جبیل را فتح می‌کند.

ابوعبیده جراح و عمرو بن عاص شهر ایلیا را محاصره و پاتریاک صفرونیوس شهر را به عمر بن خطاب که به «جابیه» آمده بود تسلیم می‌کند.

سرزمین روم و ناحیه جزیره

پس از فتح حلب و قنسرین، عیاض بن غنم در رأس سپاهی از سمت شرق به ناحیه جزیره می‌رود و رقّه، رها، حرّان، سروج، سمیساط، آمِد و عین الورده (رأس العین) را می‌گشاید. میسرة بن مسروقِ عبسی در رأس سپاهی به سوی غرب می‌رود و از «الدرب» گذشته، مرعش را تصرف می‌کند و در نبردی با رومیان درگیر می‌شود که طی آن مسلمانان غنیمت می‌گیرند و عبدالله بن حذافه به اسارت گرفته می‌شود، سپس رومیان او را آزاد می‌کنند.

عراق

نبرد جلولا

ـ ایرانیان پس از فتح مدائن توسط مسلمانان، در «جلولا» گرد

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص54 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1536 ؛ الإصابه، ج3، ص 565.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص83 ؛ الإصابه، شماره 8965 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 561.

[ 3 ] . یک‌شنبه اول محرم سال 16 = دوم فوریه سال 637 ؛ پنج‌شنبه 29 ذی‌القعده سال 16 = اول ژانویه سال 638 .