می‌آیند. مسلمانان به رهبری هاشم بن عتبة بن ابی وقاص که سردارانی چون: قعقاع بن عمرو، سعد بن مالک، عمرو بن مرّه جهنی، قیس بن مکشوح و حجر بن عدیّ در لشکرش حضور داشتند، آنان را محاصره و پس از نبردی سهمگین، جلولا را فتح می‌کنند (ماه ذی القعده).

ـ قعقاع بن عمرو به سوی «حلوان» می‌رود، آن‌جا را آزاد و یزدگرد پادشاه ایران از آن محل فرار کرده، آهنگ خراسان می‌کند. وی پس از فتح مدائن به حلوان پناه برده بود.

ـ مسلمانان، به رهبری عبدالله بن معتمّ، ربعی بن أفکل و عرفجة بن هرثمة، تکریت و نینوا را فتح می‌کنند.

ـ «ماسُبذان» به دست ضرار بن خطّاب فتح شده، آذین پسر هرمزان، فرمانده سپاه ایران کشته می‌شود.

ـ فتح صلح‌آمیز «قرقیسیا» توسط عمرو بن مالک بن عتبة قرشی.

درگذشتگان

ماریه قبطیه.

ماریه قبطیه

ماریه دختر شمعون و مصری الاصل بود. مقوقسِ قبطی، حاکم مصر و اسکندریه در سال 7 ق او و خواهرش سیرین را به عنوان هدیه برای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرستاد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با وی همبستر شد، در نتیجه ابراهیم به دنیا آمد. پیامبر درباره او فرمود: فرزندش او را آزاد ساخت. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله سیرین، خواهر ماریه را به حسّان بن ثابت‌داد که فرزندش عبدالرحمان از اوست. چون پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله درگذشت، مخارج زندگی ماریه را ابوبکر و سپس عمر پرداخت می‌کردند. او در دوره خلافت عمر در مدینه درگذشت. معاویة بن ابی سفیان بنا به درخواست حسن بن علی بن ابی‌طالب، مردمِ روستای «حفن» (روستای ماریه) را به احترام او از پرداخت خراج زمین معاف کرد.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . یک‌شنبه اول محرم سال 16 = دوم فوریه سال 637 ؛ پنج‌شنبه 29 ذی‌القعده سال 16 = اول ژانویه سال 638 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص123 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1912 ؛ الإصابه، شماره 2919 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص 252 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص261 ؛ اعلام النساء، ج5، ص10.

سال 17 ق = 638 ـ 639م

رویدادها

عمر، مغیرة بن شعبه را از بصره عزل و ابوموسی اشعری را به ولایت آن‌جا منصوب می‌کند.

علای حضرمی به فرمان عمر والی بحرین می‌شود.

عمر تصمیم می‌گیرد که فتوحات را در مرزهای ایران متوقف کند، اما بعداً نظر احنف بن قیس مبنی بر اجازه ورود مسلمانان به شهرهای ایران را می‌پذیرد.

سعد بن ابی وقاص پس از اتمام بنا و ساخت مسجد کوفه به آن‌جا می‌رود.

ازدواج عمر با ام کلثوم دختر علی بن ابی‌طالب.

عمر در ماه رجب برای انجام عمره به مکه می‌رود و مسجدالحرام را تعمیر می‌کند.

قحطی و خشکسالی حجاز را فرا می‌گیرد و این سال «عام الرماد» (سال خاکستر) خوانده می‌شود.

وقایع نظامی

فتوحات اسلامی

سرزمین فارس (ایران)

علای حضرمی امیر بحرین، از سمت بحرین به ایران حمله کرده و اصطخر را تصرف می‌کند. در این حمله عتبة بن غزوان با سپاهی از بصره وی را یاری می‌کند.

عتبة بن غزوان، اهواز (خوزستان) و مناذر را فتح می‌کند. در این فتح سعد بن ابی وقاص با سپاهی به رهبری نعیم بن مقرّن و نعیم بن مسعود، عتبه را یاری می‌دهد.

حرقوص بن زهیر سعدی منطقه اهواز را فتح کرده و هرمزان، سردار ایرانی را فراری می‌دهد و او به «رامهرمز» پناه می‌برد. حرقوص او را دنبال می‌کند و به درخواست صلح از سوی هرمزان پاسخ مثبت می‌دهد.

هرمزان قرارداد صلح مسلمانان را نقض کرده و آماده نبرد می‌شود. سعد بن ابی وقاص سپاهی به فرماندهی نعمان بن مقرّن و به دنبال آن، ابوموسی اشعری امیر بصره، سپاهی به فرماندهی سهیل بن عدی را به یاری او اعزام می‌دارد. مسلمانان با ایرانیان درگیر می‌شوند و در این جنگ ایرانیان شکست می‌خورند. هرمزان با سپاه شکست خورده‌اش به شوشتر پناه می‌برد. مسلمانان، شوشتر را محاصره و فتح می‌کنند و هرمزان را به اسارت دست‌گیر کرده، او را همراه با غنایمی که گرفته‌اند به مدینه می‌فرستند. از دلاوران این نبرد، براء بن مالک و مجزأة بن ثور بودند که رشادت‌های چشمگیری از خود نشان دادند.

ناحیه جزیره

عیاض بن غنم در فتح جزیره به پیش رفته، آن‌گاه روی به ارمنستان می‌نهد.

درگذشتگان

براء بن مالک.

عتبة بن غزوان.

مجزأة بن ثور.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص123 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1912 ؛ الإصابه، شماره 2919 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص 252 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص261 ؛ اعلام النساء، ج5، ص10.

[ 2 ] . جمعه اول محرم سال 17 = 23 ژانویه سال 638 ؛ جمعه 19 ذی‌الحجه سال 17 = اول ژانویه سال 639 .