براء بن مالک

براء بن مالک بن نضر خزرجی انصاری، برادر مالک بن انس، از شجاع‌ترین افراد صحابه و یکی از قهرمانان پرتوان بود. وی در نبردِ تن به تن یک‌صد تن را به قتل رساند، در فتح شوشتر حضور داشت و در همان جا همراه مجزأة بن ثور به شهادت رسید.[1]

عتبة بن غزوان

ابوعبدالله (ابو غزوان) عتبة بن غزوان بن جابر بن وهیب حارثی مزنی، صحابی قدیمی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود. وی نخست به حبشه هجرت کرد، سپس به مدینه بازگشت و در بدر حضور یافت. او در نبرد قادسیه به همراه سعد بن ابی وقاص شرکت کرد. به «میسان» و «ابز قباد» رفت و آن‌جا را تصرف کرد. وی از تک‌تیراندازان بی‌مانند بود و «أبّله» را فتح کرد. عمربن خطاب به او دستور بنای بصره را داد و وی را والی آن‌جا کرد. برای گفت وگویی با عمر، به مدینه آمد و در راه بازگشت در ربذه جان باخت.[2]

مجزأة بن ثور

مجزأة بن ثور بن عفیر سدوسی، از صحابه شجاع و از فرماندهان فاتح بود. شهر شوشتر را فتح کرد و در آن‌جا به شهادت رسید. دلاوری‌های مشهوری در نبردهای عراق داشت. هرمزان او و براء بن مالک را در نبرد شوشتر به قتل رساند. به همین جهت عمر در ابتدا می‌خواست هرمزان را که به اسارت درآمده بود، به قصاص خون آن دو بکشد، ولی هرمزان اسلام آورد و عمر رهایش کرد.[3]

پی نوشت‌ها

[1] . جمعه اول محرم سال 17 = 23 ژانویه سال 638 ؛ جمعه 19 ذی‌الحجه سال 17 = اول ژانویه سال 639 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 25 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 83 و 89 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص142 و 144 ؛ ذهبی، تاریخ اسلام، ج2، ص 30.

[3] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 160 ؛ الاستیعاب، ج3، ص1026 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 111، 386 و485 ؛ الطبقات الکبری، ج7، ص1 و3 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص49 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 565 و567 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص221 ؛ معجم البلدان : (بصره) ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 155 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 942 ؛ المعارف، ص275.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص164 ؛ الإصابه، ج4، ص 344 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص83 و 89 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 548 ؛ ذهبی، تاریخ دول الاسلام، ج2، ص 30 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص65.

سال 18 ق = 639 ـ 640 م

رویدادها

عمر بن خطاب جلسه‌ای مشورتی در «جابیه» برگزار می‌کند و ابوعبیده جراح را بر شام فرمان‌روایی می‌دهد و تصمیماتی را اتخاذ می‌کند، از جمله:

ـ وضع عهدنامه‌ای برای اهل ذمه که به «عهدنامه عمر» معروف شد. عمر در آن حمایت از جان و اموال و آزادی دینشان را ضمانت می‌کند ؛

ـ تقسیم سوریه به چهار منطقه نظامی برای اسکان سپاهیانی که آنها را «اجناد» می‌نامیدند: جند دمشق، جند حمص، جند اردن و جند قنسرین ؛

عمر، منصب قضاوت کوفه را به شریح بن حارث کندی و منصب قضاوت بصره را به کعب بن سور می‌سپارد ؛

طاعون عمواس در شام فراگیر می‌شود و ابوعبیده جراح، یزید بن ابی‌سفیان، شرحبیل بن حسنه‌و دیگر فرماندهان بزرگ و نیز بسیاری از سپاه مسلمانان بر اثر ابتلا به طاعون می‌میرند.

عمر، معاویة بن ابی سفیان را به جای ابوعبیده جراح بر شام، اردن و فلسطین و عیاض بن غنم را بر ناحیه جزیره می‌گمارد.

وقایع نظامی

فتوحات اسلامی

مصر

عمرو عاص در رأس سپاهی عازم مصر می‌شود و شهر «رفح» و «عریش» را بدون مقاومت تصرف می‌کند. سپس راه ساحل را در پیش می‌گیرد و به «فرما» روی می‌نهد. او سپاهی را که برای جنگ با او آمده بود، شکست داده، وارد مصر می‌شود.

درگذشتگان

ابوعبیده جراح.

شرحبیل بن حسنه.

عاص بن سهیل.

عباس بن مرداس.

معاذ بن جبل.

یزید بن ابی سفیان.

ابوعبیده جرّاح

ابو عبیده، عامر بن عبدالله بن جرّاح بن هلال فهری قرشی، از سابقه‌داران اولیه اسلام و یکی از ده نفری بود که بدانان بشارت بهشت داده شد. ( 203) رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله درباره او فرمود: «او امین این امت است...» ( 204) ابوعبیده در تمام نبردها حضور داشت و یکی از چهار فرماندهی بود که ابوبکر آنان را برای فتح شام برگزید. آنان عبارت بودند از: یزید بن ابی سفیان، شرحبیل بن حسنه، عمرو بن عاص و ابوعبیده جرّاح. عمر بن خطاب او را پس از عزل خالد بن ولید فرمانده کل سپاه

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 25 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 83 و 89 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص142 و 144 ؛ ذهبی، تاریخ اسلام، ج2، ص 30.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 160 ؛ الاستیعاب، ج3، ص1026 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 111، 386 و485 ؛ الطبقات الکبری، ج7، ص1 و3 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص49 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 565 و567 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص221 ؛ معجم البلدان : (بصره) ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 155 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 942 ؛ المعارف، ص275.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص164 ؛ الإصابه، ج4، ص 344 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص83 و 89 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 548 ؛ ذهبی، تاریخ دول الاسلام، ج2، ص 30 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص65.

[ 4 ] . سه‌شنبه اول محرم سال 18 = 12 ژانویه سال 639 ؛ شنبه 30 ذی‌الحجه سال 18 = اول ژانویه سال 640 .