هراکلیوس اول

هراکلیوس اول، سرداری بیزانسی بود. پس از آن که امپراتور «فوکاس» را در سال 610 م خلع کرد ارتش، او رابه امپراتوری برگزید. در سال 627 م در نبرد نینوا بر ایرانیان پیروز شد و مناطقی مانند: سوریه، آسیای صغیر و از جمله شهر «الرّها» موطن پدران هراکلیوس را که خسروپرویز تصرف کرده بود، باز پس گرفت. پیروزی هراکلیوس بر ایرانیان شکننده بود به گونه‌ای که نتوانستند پشت راست کنند. او صلیب چوبی (صلبوت) را باز پس گرفت. این صلیب همان چوبی است که گفته می‌شود مسیح بر آن آویخته شد. خسرو پرویز در جریان تصرف سوریه (608 ـ 611 م) آن را به مدائن برده بود. در دوره حکومت هراکلیوس، مسلمانان بر شام سلطه یافتند. هراکلیوس گروه‌های جنگی را از طرف شهر حمص، سپس انطاکیه علیه مسلمانان و برای جنگ با آنان اعزام داشت. در سال 13 ق (635 م) در جنگ یرموک پیروزی قطعی مسلمانان بر رومیان محقق شد. در این نبرد، سپاهیان بیزانسی و عرب‌های مسیحی که به یاری رومیان آمده بودند، شکست خوردند، پراکنده شدند.

هراکلیوس به عزم انطاکیه، سوریه را ترک کرد. او در حال وداع می‌گفت: خداحافظ ای سوریه. پس از چندی فرزندش، هراکلیوس دوم جانشین او شد، اما دیری نپایید که او نیز مُرد و پسرش کنستانتین دوم جانشین وی شد.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . پنج‌شنبه اول محرم سال 20 = 21 دسامبر سال 640 ؛ دوشنبه 12 محرم سال 20 = اول ژانویه سال 641 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص198 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1445 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص103 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 147 و 150.

[ 3 ] . الاعلامزرکلی، ج1، ص330 ؛ الطبقات‌الکبری، ج3، ص 135 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص101 ؛ اُسدالغابه، ج1، ص 111 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 246.

[ 4 ] . البدایة والنهایه، ج7، ص102، تاریخ طبری، ج2، ص569 ؛ الاستیعاب، ج1، ص 178 ؛ الإصابه، ج1، ص 169 ؛ اُسد الغابه، ج1، ص 242 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 251 ؛ انساب الاشراف، ج1، ص184 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «بلال بن رباح».

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص102 ؛ بلاذری، فتوح البلدان، ص141 و 142 ؛ نهایة الارب، ج15، ص311 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص63 ؛ الأغانی، ج15، ص157.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص167 ؛ الاستیعاب، ج1، ص 316 ؛ الإصابه، ج1، ص302 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص142.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 106 ؛ الاستیعاب، ج4، ص1849 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص101 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص104 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص125 ؛ اعلام النساء، ج2، ص 59 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 149.

[ 8 ] . الاستیعاب، ج4، ص1768 ؛ الإصابه، ج4، ص333 ؛ اعلام النساء، ج2، ص 300.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 297 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص41 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 187 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص104 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص172 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 193.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص282 ؛ الاستیعاب، فقره 1234 ؛ الإصابه، ج3، ص179 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص103 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 327 و 329 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 255 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص53 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 429 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 183.

[ 11 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 28 ؛ الاستیعاب، ج4، ص1904 ؛ الإصابه، ج4، ص 378 ؛ اعلام النساء، ج4، ص189.

[ 12 ] . کنستانتین ، فرهنگ فرانسوی لاروس ؛ ویلیام لانگر، دایرة المعارف تاریخ جهان، ج2، ص 479 ؛ اسد رستم، العرب وصلتهم بالروم، ج1، ص254.

[ 13 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص57 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1294 ؛ الإصابه، ج3، ص242 ؛ خزانة الادب، ج3، ص 428 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص31 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 432 و 433 ؛ الأغانی، ج14، ص69.

[ 14 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص297 ؛ الإصابه، ج3، ص449 ؛ بلاذری، ج2، ص224 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص285.

[ 15 ] . تاریخ ابن اثیر، حوادث سال 12 و 13 هجری ؛ ویلیام لانگر، دایرة المعارف تاریخ جهان، ج2، ص 477.

یادداشت‌ها:

[ 205 ] . محدثان شیعه بر این عقیده‌اند که فاطمه زهرا علیهاالسلام در سال پنجم بعثت متولد شد و به هنگام ازدواج نه ساله بود. و در مشهورترین اقوال بعد از پدر 75 یا 95 روز بیشتر زنده نبود.

[ 206 ] . برای آشنایی با دیدگاه‌های محدثان و مورخان شیعه و سنی درباره علت سقط شدن محسن (ر.ک: جعفر مرتضی، مأساة الزهراء، ج2، ص111).

[ 207 ] . ماجرای کشته شدن مالک بن نویره به دست خالد بن ولید یکی از رخدادهای زشت و ننگین دوران خلافت ابوبکر است. خالد در زمان ابوبکر مالک را در حالی‌که مسلمان بود کشت و زنش را همان شب تصرف کرد و سر مالک را پایه‌ی دیگ غذا قرار داد. خبر این جنایت به ابوبکر رسید. و ابو قتاده انصاری و عمر اعتراض کردند و اما ابوبکر اهمیت نداد و گفت: او اجتهاد کرده و در اجتهاد به خطا رفته است. نسبت ارتداد به مالک از حقیقت دور است و کشته شدن وی به دست خالد صرفاً به دلایل شخصی و انگیزه پست شهوانی خالد بوده است (نک: الغدیر، ج7، ص 158).

[ 208 ] . مشهور محدثان شیعه تاریخ ولادت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را هفدهم ماه ربیع‌الاول ذکر کرده‌اند.

[ 209 ] . مشهور میان محدثان شیعه مبعث پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در روز 27 ماه رجب بوده است و به قول علامه مجلسی همه امامیه بر آن اتفاق و اجماع دارند (نک: بحار الانوار، ج 18 ، ص190).

[ 210 ] . مشهور محدثان شیعه وفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را روز 28 ماه صفر دانسته‌اند (نک: اعیان الشیعه، ج1، ص295).

[ 211 ] . از نظر تاریخ و روایات شیعه مسلّم است که علی علیه‌السلام نخستین مردی است که به اسلام گروید. حضرتش در خطبه 139 نهج‌البلاغه می‌فرماید: «لن یسرع احد قبلی الی دعوة الحقّ» هیچ‌کس پیش از من به پذیرفتن دعوت حق نشتافت. اکثریت قریب به اتفاق مؤرخان و محدثان اهل سنت نیز بر این عقیده‌اند (نک: الغدیر، ج3، ص 220 ؛ فضائل الخمسه من الصحاح الستّة، ج1، ص178 ؛ الصحیح من سیرة النبی الاعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، ج2، ص317).

[ 1 ] . تاریخ ابن اثیر، حوادث سال 12 و 13 هجری ؛ ویلیام لانگر، دایرة المعارف تاریخ جهان، ج2، ص 477.