212 . صدیق لقب مخصوص علی علیه‌السلام است و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آن حضرت را بدین لقب خواندند (نک: الغدیر، ج2، ص 312).

213 . عتیق اسم ابوبکر در جاهلیت است و راوی این حدیث عایشه است.

214 . این مطلب از نظر شیعه مردود است. شیخ مفید در ارشاد آورده است: پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله با همه ضعف و نقاهتی که داشت و نمی‌توانست روی پای خود بایستد به شانه علی علیه‌السلام و فضل بن عباس تکیه کرد و در حالی که پاهای آن حضرت به زمین کشیده می‌شد به مسجد رفت. ابوبکر را دید که در محراب ایستاده است. حضرت به او اشاره کرد که به کنار رود. ابوبکر چنین کرد و رسول خدا به جای او ایستاد و تکبیر گفت و به نماز ایستاد و چون سلام داد به خانه بازگشت. حضرت ابوبکر و عمر و جمع دیگری را مورد عتاب قرار داد و فرمود: «مگر من به شما نگفتم با لشکر اسامه بیرون بروید. آنها عذر آوردند و پیغمبر سه مرتبه فرمود: نفّذوا جیش اسامه ؛ به لشکر اسامه ملحق شوید». (نک: الارشاد، ج1، ص 183 ؛ اعیان الشیعه، ج 1 ، ص 293).

215 . عمواس : روستایی نزدیک بیت المقدس است که به علت جلوه‌گر شدن حضرت مسیح علیه‌السلام برای دو تن از شاگردانش شهرت یافت. در این روستا 25هزار نفر، از جمله أبوعبیده جراح و یزید بن ابوسفیان در اثر طاعون جان باختند.

216 . در سه روز ارماث و اعماس و اغواث که مفرد آنها به ترتیب : رمث و عمس و غوث می‌باشد، نبرد و ستیز دو لشکر مسلمانان و ایرانیان صورت گرفت که سه فرمانده ارشد ایرانی کشته شدند. هر یک از آن سه واژه، در معنای خود، مراتبی از ذلت و خواری و تحمل شدت شکست سپاهیان ایرانی را در خود خلاصه کرده‌اند.

217 . درباره اسلام ابوقحافه و میزان صحّت این حدیث که به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نسبت داده شده است (ر.ک: الغدیر، ج 7، ص 318).

218 . سعد بن عباده از بیعت با ابوبکر امتناع ورزید و هیچ‌گاه در نماز او حاضر نشد و با عمر نیز بیعت نکرد و در زمان خلافت عمر به طرز مشکوکی در «حوران» به قتل رسید و چنین شایع کردند که جنّیان او را کشته‌اند و دو بیت شعر نیز در این‌باره سرودند. طبق نقل بلاذری و ابن عبد ربه، عمر، فردی شامی نزد سعد فرستاد تا از وی بیعت گیرد و در صورت سرباز زدن، او را به قتل برساند (نک: تاریخ سیاسی اسلام، ج2، ص 24).

219 . نو مسلمانانی که با هدیه و بخشش، دل به مسلمانی داشتند نه از سر اخلاص و معرفت.

220 . کسی که در فتح منطقه شامات شرکت داشت یزید بن ابی سفیان است و یزید بن معاویه در این زمان متولد نشده بود.

221 . اهل سنت حدیثی را به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نسبت می‌دهند که بر اساس آن، حضرت ده تن از یارانش را مژده بهشت دادند. محققان، این حدیث را هم از حیث سند و هم از حیث مضمون غیرقابل قبول می‌دانند. در میان این ده تن کسانی هستند که دختر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را آزردند و بر امام مفترض الطاعه خروج کردند و بدعت‌ها در دین پدید آوردند (نک: الغدیر، ج10، ص122).

222 . علامه امینی این حدیث را از سلسله احادیث موضوعه و ساختگی می‌داند (نک: همان، ص 96).

رویدادهای تاریخ اسلام از 21 ـ 30 ق

سال 21 ق = 641 ـ 642م

رویدادها

عمر بن خطاب، عمروعاص را به ولایت مصر می‌گمارد.

عمروعاص مسجد جامع عمرو را در فسطاط بنا می‌نهد.

نصب نعمان بن مقرّن به فرماندهی سپاه در عراق.

نصب عثمان بن ابی‌العاص به ولایت بحرین پس از درگذشت علاء بن حضرمی.

وقایع نظامی

فتوحات اسلامی

مصر

ورود مسلمانان به اسکندریه در جهت اجرای معاهده بابلیون و خروج ارتش روم از آن‌جا.

ایران

نبرد نهاوند: ایرانیان به فرماندهی فیروزان، پسر هرمز در نهاوند تجمع کرده و در نبردی که نعمان بن مقرّن در آن کشته شد و پس از آن حذیفة بن یمان رهبری سپاه را به عهده گرفت، با سپاه اسلام درگیر شدند. این جنگ با پیروزی سپاه مسلمانان و شکست ایرانیان و فتح دژ نهاوند «فتح الفتوح» نامیده شد. در این نبرد، قهرمانان بزرگی از جمله: مغیرة بن شعبه، قعقاع بن عمرو، اشعث بن قیس سوید و معقل (برادران نعمان بن مقرّن)، عمرو بن معد یکرب، طلیحة بن خویلد، قیس بن مکشوح و ابوموسی اشعری شرکت داشتند.

درگذشتگان

اُبیّ بن کعب.

خالد بن ولید.

طلیحة بن خویلد أسدی.

علاء بن حضرمی.

عمرو بن معد یکرب.

نعمان بن مقرن.

ابیّ بن کعب

ابوطفیل (یا ابومنذر) اُبیّ بن کعب بن قیس بن عبید بن زید بن معاویه نجاریّ انصاری، یکی از انصار بود. وی پیش از اسلام از احبار (روحانیان) یهود به شمار می‌رفت و از کتب پیشین آگاهی داشت ؛ هم می‌خواند و هم می‌نوشت. وی در عقبه دوم حضور یافت و اسلام آورد و با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بیعت کرد و از کاتبان وحی شد. در جنگ بدر و اُحد

[ 1 ] . دوشنبه اول محرم سال 21 = 10 دسامبر سال 641 ؛ سه‌شنبه 23 محرم سال 21 = اول ژانویه سال 642 .