بحرین (در دوره ابوبکر) نقش برجسته‌ای داشت. عمر او را به بصره فرستاد، ولی او در راه بصره و به گفته بعضی در بحرین درگذشت. علاء همو بود که عرفجة بن هرثمه را در سال 14 ق با کشتی به سواحل ایران فرستاد. از این‌رو، او اولین کسی بود که سرزمین ایران را گشود و گفته می‌شود که علاء اولین مسلمانی بود که از راه دریا فتوحات را آغازید.[1]

عمرو بن معد یکرب

ابوثور، عمرو بن معد یکرب بن عبدالله زبیدی مذحجی، تکسوار یمن و صاحب یورش‌ها و حمله‌های دلیرانه در دوران جاهلیت بود. او در سال نهم هجری همراه ده تن از بنی زبید نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمد و اسلام آورد. پس از او یارانش نیز مسلمان شدند و بازگشتند. هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله درگذشت، عمرو همراه اسود عنسی مرتد شد. از این‌رو خالد بن سعید بن عاص امیر یمن، به سوی او رفت و با او نبرد کرد و ضربه‌ای بر شانه‌اش زد. عمرو گریخت و خالد شمشیر او را که صمصامه نام داشت، به چنگ آورد. پس از چندی عمرو توبه کرد و مسلمانی درست‌آیین شد. در نبرد یرموک شرکت جست و به خوبی از عهده نبرد برآمد و یکی از چشمانش را در آن نبرد از دست داد. عمر بن خطاب او را به عراق فرستاد. او در جنگ قادسیه حضور یافت و رشادت‌هایی آفرید. جنگ نهاوند را نیز درک کرد و در آن نبرد مجروح شد و در پی همین حادثه فوت کرد.[2]

نعمان بن مقرّن

ابو عمرو یا ابوحکیم، نعمان بن مقرّن بن عمرو بن عائذ مزنی، همراه قومش «بنی مزینه» اسلام آورد و ساکن بصره شد و سپس از آن‌جا به کوفه رفت. در جنگ‌های عراق شرکت کرد. در اهواز با هرمزان جنگید و او را شکست داد. همو بود که مژده فتح قادسیه را به عمر بن خطاب داد. عمر او را در رأس سپاهی از مردم کوفه و بصره به اصفهان فرستاد. وی اصفهان و سپس نهاوند را فتح کرد و در همان نبرد کشته شد. و حذیفة بن یمان پرچم را به دست گرفت. چون خبر وفات او به عمر رسید، دستانش را بر سر گذاشت و گریست.[3]

پی نوشت‌ها

[1] . دوشنبه اول محرم سال 21 = 10 دسامبر سال 641 ؛ سه‌شنبه 23 محرم سال 21 = اول ژانویه سال 642 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 78 ؛ الاستیعاب، ج1، ص 65 ؛ الإصابه، ج1، ص37 ؛ حلیة الأولیاء، ج1، ص 250 ؛ المحبّر، ص286 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص97 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 280 و 288 ؛ اُسد الغابه، ج1، ص 49.

[3] . الاعلام زرکلی، ج2، ص341 ؛ الإصابه، ج1، ص412 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص113 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص93 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 264 و 276 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه ، خالد بن ولید ؛ ابن خلدون، ج2، ص 887 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 342 به بعد ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 320، 384، 414 و535 ؛ المعارف، ص 267.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص332 ؛ تاریخ ابن اثیر و طبری، حوادث سال 11 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 773 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص118 ؛ بلاذری، ج2، ص360 و 361 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص95 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 229.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 45 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1085 ؛ الإصابه، ج2، ص 491 ؛ المحبّر، ص77 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص120 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 74 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 190 و 192 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص79 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 538 ؛ المعارف، ص 283.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 16 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 297 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 119 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 273 و 275 ؛ الأغانی، ج 15، ص 208.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص9 ؛ تاریخ ابن اثیر و طبری ، حوادث سال 19، 20، 21 و22 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1505 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 420 ؛ اُسد الغابه، ج 5، ص 342 و 343 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 289 و ج2، ص 256 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 965 ؛ المعارف، ص299.

سال 22 ق = 642 ـ 643م

رویدادها

عزل عمار بن یاسر از ولایت کوفه و سپردن آن به ابوموسی اشعری امیر بصره.

اِحداث خلیج عمر در مصر و اهتمام به امر تنظیم مقیاس (شاخص سطح آب) نیل.

وقایع نظامی

فتوحات اسلامی

مصر

عمرو بن عاص، امیر مصر، عمیر بن وهب جمحی را اعزام می‌کند و او شهرهای: تنّیس، دمیاط، دمیری، دقهلیه، بوصیر و دیگر شهرها را فتح می‌کند و به شرط پرداخت جزیه از سوی اهالی این شهرها با آنان به توافق می‌رسد.

قهستان (ری)

فتح همدان به دست ابوموسی اشعری و جریر بن عبدالله بجلی.

فتح اصفهان به دست عبدالله بن بدیل بن ورقای خزاعی.

فتح دینور و ماسبذان به دست ابوموسی اشعری.

حوزه دریای خزر

فتح قومس (دامغان) و طبرستان به دست سوید بن مقرّن.

فتح آذربایجان به دست عتبة بن فرقد سلمی.

کرمان و مکران

فتح کرمان به دست ربیع بن زیاد حارثی.

فتح مکران به دست حَکَم بن عمرو تغلبی.

ارمنستان

فرستادن حبیب بن مسلمه فهری در رأس سپاهی برای یاری سراقة بن عمرو (ر.ک: به ترجمه او در حوادث سال 20ه ).

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 45 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1085 ؛ الإصابه، ج2، ص 491 ؛ المحبّر، ص77 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص120 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 74 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 190 و 192 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص79 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 538 ؛ المعارف، ص 283.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 16 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 297 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 119 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 273 و 275 ؛ الأغانی، ج 15، ص 208.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص9 ؛ تاریخ ابن اثیر و طبری ، حوادث سال 19، 20، 21 و22 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1505 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 420 ؛ اُسد الغابه، ج 5، ص 342 و 343 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 289 و ج2، ص 256 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 965 ؛ المعارف، ص299.

[ 4 ] . شنبه اول محرم سال 22 = 30 نوامبر سال 642 ؛ چهارشنبه سوم صفر 22 = اول ژانویه سال 643 .