قیس سهمی

قیس بن ابی العاص بن قیس سهمی قرشی، از اصحابی بود که در روز فتح مکه اسلام آورد. در فتح مصر حاضر بود و عمروعاص قضاوت آن‌جا را به فرمان عمر بن خطاب به او سپرد. اولین قاضی اسلام در مصر بود. حدود سه ماه در آن‌جا بود که درگذشت.[1]

هرمزان

سردار ایرانی و حاکم اهواز بود که در جنگ شوشتر (سال 17 ق / 638 م) تسلیم شد. او را به‌خواست خودش و به منظور تصمیم‌گیری نهایی توسط عمر درباره وی، به مدینه فرستادند. عمر تصمیم به قتل او گرفت، ولی او اسلام آورد و اسلامش پذیرفته شد. عمر برای او دو هزار درهم مقرّری از بیت‌المال وضع کرد و او را در مدینه اسکان داد. هنگامی که عبیدالله بن عمر دانست او ابولؤلؤ را بر قتل عمر ترغیب کرده، وی را کشت.[2]

پی نوشت‌ها

[1] . چهارشنبه اول محرم سال 23 = 19 نوامبر سال 643 ؛ پنج‌شنبه 14 صفر سال 23 = اول ژانویه سال 644 .

[2] . عبس(80) آیه1و2 : روی را ترش کرد و سر بر گردانید، چون آن نابینا به نزدش‌آمد.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 255 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1198 ؛ الطبقات الکبری، ج4، ص 153 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 49 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص 260.

[ 4 ] . جره : اسم منطقه‌ای در فارس است (معجم البلدان).

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص27 ؛ الطبقات الکبری، ج 5، ص 407 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 2، ص 265 ؛ فتوح البلدان، ص 381.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص214 ؛ الاستیعاب، ج 4، ص 52 ؛ الإصابه، ج4، ص 330 ؛ البدایة والنهایه، ج 8 ، ص 70 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص 157 و 158 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 140 ؛ اعلام النساء، ج2، ص 267.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 203 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 121 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 19 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص123 ؛ فتوح البلدان، ج1، ص 135 ؛ عیون الاخبار، ج2، ص 13 ؛ عقد الفرید، ج1، ص 44 ؛ همان، ج2، ص359 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 145 و 181 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 903 ؛ المعارف، ص 179 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 77 ؛ الکتّاب والوزراء، ص16 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 304 ؛ دایرة المعارف الاسلامیه، ماده «عمر بن خطاب».

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص27 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 389 و 391 ؛ الاستیعاب، شماره 2106 و 1274.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 57 ؛ الإصابه، ج3، ص 243 ؛ کندی، الولاة والقضاة، ص300 و301 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 20.

[ 9 ] . تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 22 و 23 ق ؛ ابن خلدون، ج2، ص 965.

سال 24 ق = 644 ـ 645م

رویدادها

بازگرداندن سعد بن ابی‌وقاص به حکومت کوفه.

نصب عقبة بن فرقد سلمی به امارت آذربایجان.

عثمان بن عفان، عبدالله بن سعد بن ابی سرح را به جای عمرو عاص بر خراج مصر می‌گمارد و این امر موجب دشمنی عمرو با عثمان می‌شود.

وقایع نظامی

جنگ‌ها

سرزمین روم: معاویة بن ابی سفیان با نیروهای تابستانی به سرزمین روم حمله می‌برد و پس از رخنه در آن به «عموریه» یورش می‌برد.

سیستان: مجاشع بن مسعود سلمی، به سیستان لشکر می‌کشد و کابل مرکز سیستان را فتح می‌کند.

ارمنستان و آذربایجان: ولید بن عقبه به ارمنستان و آذربایجان حمله می‌کند.

درگذشتگان

خنساء.

سراقة بن مالک.

عمر بن وهب جمحی.

خنساء

تماضر دختر عمرو بن حارث بن شرید سلمی، از بنی سلیم (تیره‌ای از مضر) شاعر مشهوری بود که بهترین و شیواترین اشعارش مرثیه‌هایی است که در رثای برادرانش صخر و معاویه (که در دوران جاهلیت کشته شده بودند) سرود. دُرَید بن صمّه که مردی سالخورده بود، از او خواستگاری کرد و خنساء پاسخ رد به او داد و ترجیح داد که در میان قبیله‌اش ازدواج کند. این بود که با رواحة بن عبدالعزای سلمی‌ازدواج‌کرد و از او صاحب فرزندی به نام عبدالله شد. پس از چندی همسرش‌درگذشت و مرداس بن ابی عامر سلمی با او ازدواج کرد و زید، معاویه وعمر حاصل این ازدواج بودند. همراه قبیله‌اش نزد رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله رفت و مسلمان شد و از اشعار خود برای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خواند که حضرت آنها را پسندید.

در جنگ قادسیه شرکت کرد و چهار فرزندش را که در جنگ حضور داشتند به نبرد تشویق می‌کرد. همه آنها، یکی پس از دیگری در نبرد قادسیه کشته شدند.

هنگامی که این خبر به گوش او رسید، گفت: شکر خدای را که مرا به واسطه شهادت آنان بزرگی داد. از خداوند مسألت دارم که مرا با آنان در وادی رحمت خود قرار دهد. عمر بن خطاب تا پیش از مرگ برای هر یک از چهار فرزند خنساء مبلغ دویست درهم به خنساء او می‌پرداخت. وی در سال 24 ق در دوره خلافت عثمان درگذشت. برخی نیز می‌گویند که مرگ وی در سال 42 ق در روزگار معاویه اتفاق افتاد.(4)

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 57 ؛ الإصابه، ج3، ص 243 ؛ کندی، الولاة والقضاة، ص300 و301 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 20.

[ 2 ] . تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 22 و 23 ق ؛ ابن خلدون، ج2، ص 965.

[ 3 ] . یک‌شنبه اول محرم سال 24 = 7 نوامبر سال 644 ؛ شنبه 26 صفر سال 24 = اول ژانویه سال 645 .

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص69 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1827 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص 88 و 89 ؛ ابن قتیبه، الشعر والشعراء، ص 347 ؛ الأغانی، ج15، ص 77 ؛ بروکلمان، ج1، ص 164.