از عزل قیس بن سعد بن عباده، محمد را به ولایت مصر منصوب کرد و وی در سال 37 ق وارد مصر شد. هنگامی که علی و معاویه بر سر حکمیتِ دو حَکَم (ابو موسی اشعری و عمرو بن عاص) توافق کردند، علی این شرط را که معاویه با مردم مصر نجنگد ذکر نکرده، به عراق بازگشت. معاویه، سپاهی از مردم شام را به رهبری معاویة بن خدیج به سوی مصر فرستاد و او پس از جنگ‌های شدید وارد مصر شد. محمد بن ابوبکر مخفی شد. معاویة بن خدیج مخفیگاه او را پیدا و دست‌گیرش کرد و کشت.

مدت ولایت محمد بر مصر پنج ماه بود. او برادر مادری عبدالله بن جعفر و برادر مادری یحیی بن علی است.[1]

هلال بن علّفه

هلال بن علّفه تیمی از بنی رباب و از شجاعان و نام‌آوران بود. همو بود که رستم، فرمانده ایرانی را در جنگ قادسیه کشت. پس از نبرد نهروان بر علی بن ابی‌طالب خروج کرد و با دویست تن از یارانش به ماسبذان آمد. علی، معقل بن قیس ریاحی را به سوی او فرستاد و معقل هلال و همراهانش را کشت.[2]

پی نوشت‌ها

[1] . شنبه اول محرم سال 38 = نهم ژوئیه سال 658 ؛ سه‌شنبه بیستم رجب سال 38 = اول ژانویه سال 659 .

[2] . کهف (18) آیه 103 و 104 : بگو : آیا شما را آگاه کنیم که کردار چه کسانی بیش از همه به زیانشان بود؟ آنهایی که کوشششان در زندگی دنیا تباه شد و می‌پنداشتند کاری نیکو می‌کنند.

[ 3 ] . اُسد الغابه، ج1، ص 474 ؛ اسفراینی، التبصیر فی الدین، ص26 به بعد ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «حرقوص سعدی».

[ 4 ] . اُسد الغابه، ج2، ص 470 ؛ المحبّر، ص290 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص235.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص220 ؛ الملل والنحل، ج1، ص 174 ؛ الفرق بین الفرق، ص233 و 236 ؛ اسفراینی، التبصیر فی الدین، ص108 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 340 ؛ مرتضی عسکری، عبدالله بن سبا و اساطیر اخری .

[ 6 ] . توبه (9) آیه 111 : خدا از مؤمنان جان‌ها و مال‌هایشان را خرید تا بهشت از آنان باشد، در راه خدا جنگ می‌کنند، چه بکشند یا کشته شوند.

[ 7 ] . طه (20) آیه 84 : ای پروردگارم! به سوی تو آمدم تا خشنود شوی.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 288 ؛ مبرّد، الکامل، ج2، ص 119 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 74 و 78، 131 و 186 ؛ محمد ابو زهره، المذاهب الاسلامیه، ص119 و 129 ؛ العقد الفرید، ج1، ص 213 ؛ الأغانی، ج18، ص 109.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج7، ص89 ؛ الإصابه، ج3، ص 451 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 553 و 557 ؛ همان، ج5، ص101 و 110 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 314 و 318 ؛ الولاة والقضاة، ص 26 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص106 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 352 به بعد.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص93 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1543 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص472، 564، 568 و 576 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 481 به بعد.

سال 39 ق = 659 ـ 660م

رویدادها

معاویة بن ابی سفیان گروه‌هایی را برای شبیخون به مناطق تحت حکومت علی بن ابی‌طالب در عراق و ناحیه جزیره می‌فرستد.

وقایع نظامی

فتوحات

سند: علی بن ابی‌طالب، سپاهی به فرماندهی ابن مرّه عبدی می‌فرستد و او پس از رخنه به درون سند غنایم بسیاری را به دست می‌آورد.

پی نوشت‌ها

[ 1 ] . چهارشنبه، اول محرم سال 39 = 29 مه سال 659 ؛ چهارشنبه، یازده شعبان 39 = اول ژانویه سال 660 .

سال 40 ق = 660 ـ 661م

ویدادها

علی بن ابی‌طالب و معاویة بن ابی‌سفیان توافق کردند بر این که عراق برای علی و شام برای معاویه باشد و هیچ‌یک بر دیگری هجوم نیاورد.

مردم شام در بیت‌المقدس با معاویه به خلافت بیعت می‌کنند و او را امیرالمؤمنین می‌نامند.

معاویه با سپاهی به فرماندهی بسر بن أرطاة بر حجاز و یمن چیره می‌شود.

توطئه سه تن از خوارج: عبدالرحمن بن ملجم و حجاج تمیمی و عمرو تمیمی که نتیجه آن به شرح زیر است:

ـ کشتن علی بن ابی‌طالب در کوفه (17 رمضان).

ـ تلاش برای کشتن معاویة بن ابی سفیان در دمشق.

ـ تلاش برای کشتن عمرو بن عاص در مصر.

بیعت با حسن بن علی بن ابی‌طالب به خلافت در کوفه، پس از قتل پدرش.

معاویه پس از نجات از توطئه قتل برای حفظ جان خود مقصوره‌ای در مسجد جامع می‌سازد.

درگذشتگان

ابن ملجم.

اسماء بنت عمیس.

اشعث کندی.

ام کلثوم بنت عقبه.

ام هانی.

تمیم دارانی.

حجاج تمیمی.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج7، ص89 ؛ الإصابه، ج3، ص 451 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 553 و 557 ؛ همان، ج5، ص101 و 110 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 314 و 318 ؛ الولاة والقضاة، ص 26 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص106 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 352 به بعد.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص93 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1543 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص472، 564، 568 و 576 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 481 به بعد.

[ 3 ] . چهارشنبه، اول محرم سال 39 = 29 مه سال 659 ؛ چهارشنبه، یازده شعبان 39 = اول ژانویه سال 660 .

[ 4 ] . یک‌شنبه، اول محرم سال 40 = 17مه سال 660 ؛ جمعه 23 شعبان سال 40 = اول ژانویه سال 661 .