مرد است. هر سپاهی که با او در نبرد شرکت می‌کرد، شکست نمی‌خورد. در فتح مدائن زره و شمشیر خسرو را به غنیمت گرفت و در اجتماعات با شکوه، شمشیر او را حمایل می‌ساخت. گروه تحت امر او «خرساء» نام داشت. در جنگ جمل و دیگر نبردها در کنار علی بود. علی در جریان جنگ جمل او را نزد طلحه و زبیر فرستاد و او با آنان به خوبی سخن گفت، به گونه‌ای که نزدیک بود جنگ به صلح بینجامد. وی در کوفه ساکن شد و در آن‌جا درگذشت.[1]

لیلی غفاری

از زنان بزرگوار صحابه بود که در نبردهای پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شرکت می‌کرد و به درمان و پرستاری مجروحان و بیماران می‌پرداخت. هنگامی که علی در روز جنگ جمل به بصره رفت، با او همراه شد. چون عایشه را دید، نزد او آمد و به او گفت: آیا از رسول خدا فضیلتی درباره علی شنیدی؟ گفت: آری. آن وقتی که علی نزد ما بود، شنیدم که پیامبر به من می‌فرمود: ای عایشه! علی اولین کسی بود که اسلام آورد. تا آخر بر پیمان خود با من، باقی است و اولین کسی است که روز قیامت به من می‌پیوندد.[2]

مالک بن ربیعه ساعدی

ابو اُسَید، مالک بن ربیعة بن بدن خزرجی، صحابی و از قبیله بنی ساعده است. در جنگ بدر حضور داشت و در فتح مکه پرچمدار بنی ساعده بود. در جنگ صفین در کنار علی بن ابی‌طالب قرار گرفت. او آخرین بازمانده جنگ بدر بود.[3]

پی نوشت‌ها

[1] . یک‌شنبه، اول محرم سال 40 = 17مه سال 660 ؛ جمعه 23 شعبان سال 40 = اول ژانویه سال 661 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 114 ؛ الطبقات الکبری، ج3، ص 23 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص120 ؛ مقاتل الطالبین، ص39 ؛ مبرّد ، الکامل، ج3، ص 926.

[3] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 300 ؛ الطبقات الکبری، ج 3، ص8 ؛ الإصابه، ج4، ص225 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1781 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 318 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 204 ؛ المحبّر، ص107.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 333 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 196 ؛ اُسد الغابه، ج1، ص 118 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 24 و 28 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 136 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 138 به بعد ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «اشعث کندی» ؛ المعارف، ص333.

[ 5 ] . الاستیعاب، ج4، ص1953.

[ 6 ] . احزاب (33) آیه 50 : ای پیامبر! ما زنانی را که مهرشان را داده‌ای و آنان را که به عنوان غنایم جنگی که خدا به تو ارزانی داشته است، مالک شده‌ای و دختر عموها و دختر عمه‌ها و دختر دایی‌ها و دختر خاله‌های تو را که با تو مهاجرت کرده‌اند، بر تو حلال کردیم.

[ 7 ] . الاعلامزرکلی، ج5، ص 322 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1935 ؛ الطبقات‌الکبری، ج8 ، ص115 ؛ اعلام النساء، ج3، ص 122 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 226.

[ 8 ] . سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 316 و 320 ؛ اُسد الغابه، ج1، ص 256.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 174 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 175 ؛ مبرّد، الکامل، ج2، ص 132 و 136 ؛ ابن طباطبا، الفخری فی الآداب السلطانیه، ص72 و 73.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 332 ؛ الإصابه، ج1، ص 399 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص 193 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 83 .

[ 11 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 234 ؛ فتوح البلدان، ص137 ؛ تهذیب التهذیب، ج4، ص322.

[ 12 ] . الاعلامزرکلی، ج4، ص7 ؛ اعلام‌النساء، ج3، ص201 ؛ الإصابه، ج4، ص346؛ الأغانی، ج18، ص62؛ البدایة‌والنهایه، ج8، ص23 ؛ المحبّر، ص437.

[ 13 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص107 ؛ تاریخ ابن اثیر و طبری، حوادث سال‌های 35 ـ 40 ق ؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص154 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص222 ؛ اُسد الغابه، ج14، ص16 ؛ سیوطی، تاریخ الخلفاء، ص166 و 187 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 283 و 284 ؛ مقاتل الطالبیین، ص34 به بعد ؛ الإصابه، ج4، ص 514 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1089 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 1054 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 97 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص133 ؛ الکتّاب والوزراء، ص23 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 348 ؛ ج3، ص63 ؛ المعارف، ص203 ؛ معجم الادباء، ج5، ص262 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «علی بن ابی‌طالب».

[ 14 ] . تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 40 ق ؛ الاعلام، ج5، ص640 .

[ 15 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص48 ؛ الإصابه، ج3، ص 320 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1283 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 49 به بعد ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 409 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر، حوادث سال‌های 13 ـ 21 ق .

[ 16 ] . الإصابه، ج8 ، ص107 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص259 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1910.

[ 17 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 134 ؛ الاستیعاب، ج3، ص1351 ؛ الإصابه، ج3، ص324 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص382.

یادداشت‌ها:

[ 274 ] . واقدی می‌گوید: ولایت ابوسفیان بر نجران هنگام درگذشت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله مورد پذیرش اصحاب ما نیست چون در آن هنگام عمرو بن حزم والی نجران بود (نک: الاستیعاب، ج 2، ص 714).

[ 275 ] . دربند : شهری است از جمهوری خودمختار و مستقل شوروی سابق «داغستان» که در سواحل بحر خزر واقع شده و آن را «باب» یا «باب الابواب» یا «ابواب الحدید» می‌گفتند (المحبّر).

[ 276 ] . ابوذر هیچ‌گاه انفاق دارایی‌های افزون بر نیاز را واجب نمی‌دانست بلکه به استفاده ناروا از بیت المال و حیف و میل آن از جانب عثمان و کارگزارانش انتقاد داشت. عثمان از انتقاد ابوذر به او و اطرافیانش خشمگین شده و او را به ربذه تبعید کرد (الغدیر، ج 8 ، ص 332 و 335).

[ 277 ] . باب : شهری از جمهوری داغستان شوروی سابق، و در غرب دریای خزر قرار گرفته است.

[ 278 ] . اهل سنت طبق حدیثی ده تن را که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به آنان بشارت بهشت داده بود، عشره مبشره می‌دانند که البته با توجه به این‌که بهشت و دوزخ در گرو اعمال انسان است و بعضی از این ده تن سالیانی دراز پس از آن حضرت زیسته و کارهای نه چندان شایسته انجام داده‌اند و با توجه به سخن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که فرمود: «ما ادری ما یعمل بی» شیعه این حدیث را با قرآن و سنت مطابق نمی‌داند و در آن تردید کرده است (ر.ک: الغدیر، ج 10، ص 122).

[ 279 ] . وی نسبت به امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام انحراف داشته است وعلی علیه‌السلام او را کذّاب می‌نامید (شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 4، ص 77).

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص48 ؛ الإصابه، ج3، ص 320 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1283 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 49 به بعد ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 409 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر، حوادث سال‌های 13 ـ 21 ق .

[ 2 ] . الإصابه، ج8 ، ص107 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص259 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1910.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 134 ؛ الاستیعاب، ج3، ص1351 ؛ الإصابه، ج3، ص324 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص382.