280 . برای شناخت عثمان، شورای شش نفره، خلافت عثمان، بدعت‌ها و کارهای خلاف وی و موضع‌گیری حضرت علی علیه‌السلام در مقابل او به توضیحات ذیل مقدمه سوم بحث ماجرای شورا و جانشینی عثمان به بعد و کتاب الغدیر ج 8 و 9 مراجعه فرمایید.

281 . با رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و انحراف خلافت از مسیری که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای آن تعیین کرده بود در زمان دو خلیفه اول و دوم بدعت‌هایی پدید آمده بود که مورد اعتراض صحابه واقع شده بود و برای آشنایی با آنها می‌توان به کتاب النصّ والاجتهاد و مجلدات الغدیر مراجعه کرد.

282 . نام وی را عمرو نیز نوشته‌اند (تاریخ طبری، حوادث سال 36 هجری).

283 . این روایت از رسول‌اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نیز نقل شده است (ر.ک: اسدالغابه، ج 3، ص 421).

284 . برای مقدار صحّت این انتساب به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به کتاب الصحیح من سیرة النبی الاعظم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، ج 6، ص 218 مراجعه شود.

285 . پیشنهاد امام ابن عباس و یا مالک اشتر بود، ولی اصحاب علی علیه‌السلام انتخاب ابوموسی اشعری را بر امام تحمیل کردند (وقعة صفین، ص 499).

286 . شایان یادآوری است که همه سپاهیان علی علیه‌السلام شیعه به معنی اصطلاحی کلمه نبودند. بلکه قبایل و گروه‌های متعددی بودند که هر یک مصالح و منافع قبیله خود می‌جستند و همین امر مهم‌ترین علت ناکامی آن حضرت در سرکوبی معاویه بود. خوارج نیز شیعه نبودند و از همین گروه‌ها بودند و به دسیسه عمرو عاص و نفاق اشعث بن قیس پدید آمدند. هیچ‌یک از فرقه‌نویسان آنان را شیعه نخوانده‌اند و نهادن این نام بر خوارج از کم‌دقتی نویسنده محترم است یا آن‌که منظور وی معنی لغوی کلمه است.

287 . گزارش دیگری حاکی از آن است که وی پس از اسود عنسی سر به شورش برداشت و در حال ارتداد کشته شد (تاریخ طبری، حوادث سال 11 هجری).

288 . منابع معتبر فرمانده این سپاه را عمرو عاص می‌دانند (نک : تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 38 هجری).

289 . برای شناخت بهتر شخصیت افسانه‌ای عبدالله بن سباء (ر.ک: کتاب عبدالله بن سباء نوشته علامه عسکری).

290 . پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به علی علیه‌السلام فرمود: قاتل تو اشقی الاخرین است (بدبخت‌ترین پسینیان) گویا دشمنی او با علی علیه‌السلام سبب شده است که مورخان درباری او را با چنین اوصافی بستایند و معاویه در این زمینه تلاش‌ها کرد (الغدیر، ج 1، ص 324، و ج 2، ص 101).

291 . حضرت علی علیه‌السلام به دستور پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برای حفظ شهر در مدینه ماند چون منافقان زیادی در مدینه مانده بودند و منافقان شایع کردند که چون رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نمی‌خواست که علی علیه‌السلام همراه او باشد وی را در مدینه باقی گذاشت. این مسئله سبب شد که حضرت علی علیه‌السلام خود را به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله برساند و از آن حضرت درخواست کند که او را همراه خود ببرد. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: «أنت منّی بمنزلة هارون من موسی الاّ أنّه لا نبی بعدی» موقعیت تو نسبت به من همچون موقعیت هارون به موسی است جز آن‌که پس از من رسولی نخواهد بود (السیرة النبویة ابن هشام، ج 4، ص 519 ـ 520).

292 . عایشه خود از کسانی بود که علیه عثمان تبلیغ و مردم را علیه او می‌شوراند و خواستار عزل او و خلافت طلحه یا زبیر بود و چون علی علیه‌السلام خلیفه شد ونه طلحه و زبیر، با همدستی آن دو علیه علی علیه‌السلام شورید. بر چه اساسی نویسنده او را از قتل عثمان تبرئه کرده و خونخواه او جلوه می‌دهد؟ خود باید پاسخ دهد.

293 . مشهور میان شیعه این است که علی علیه‌السلام صبحگاه نوزدهم ماه مبارک رمضان توسط ابن‌ملجم مرادی مجروح شد و سه روز بعد در 21 رمضان به شهادت رسید.

294 . شیعه اتفاق دارد که علی علیه‌السلام در غری (نجف) مدفون است (اعیان الشیعه، ج 1، ص 535).

رویدادهای تاریخ اسلام از 41 ـ 50 ق

سال 41 ق = 661 ـ 662م

رویدادها

پس از این که حسن بن علی در جنگ با معاویه ناتوان ماند به نفع او از خلافت کناره گرفت ؛ کناره‌گیری او در مقابل شروطی بود که معاویه با آنها موافقت کرد. آن سال را سال جماعت نامیدند، زیرا مسلمانان بر حکومت یک خلیفه به توافق رسیدند.

معاویه پس از به‌دست گرفتن خلافت بلامنازع، والیان جدیدی را به شرح زیر نصب می‌کند:

ـ مغیرة بن شعبة را بر کوفه ولایت می‌دهد.

ـ عبدالله بن عامر بن کریز را حاکم بصره می‌کند و خراسان را نیز ضمیمه حکومتش می‌گرداند.

ـ مروان بن حکم را بر مدینه ولایت می‌دهد.

ـ خالد بن عاص بن هاشم را به فرمانداری مکه برمی‌گزیند.

ـ فیروز دیلمی را بر یمن منصوب می‌کند.

ـ حبیب بن مسلمه را حاکم ارمنستان می‌گرداند.

متمردین: گروه‌های مسیحی ساکن کوه‌های «لکام»، «جرجومه» را مرکز خود قرار دادند، جنگ‌های چریکی را به تحریک امپراتور بیزانس، علیه مسلمانان به راه می‌اندازند. امپراتور با ارسال سلاح آنان را حمایت می‌کرد تا مانع نفوذ سپاهیان مسلمان به داخل مرزهای روم شوند. این گروه‌ها را به دلیل تمردشان «مَرَدَه» (متمردین) می‌نامیدند و نیز به سبب انتسابشان به جرجومه جراجمه نیز خوانده شدند.

درگذشتگان

صفوان بن امیّه.

عثمان بن حُنیف.

صفوان بن امیه

ابووهب، صفوان بن امیة بن خلف بن وهب جمحی قرشی، صحابی سخنور و بخشنده و از اشراف قریش در جاهلیت و اسلام بود. وی قبل از اسلام آوردن از سرسخت‌ترین دشمنان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله محسوب می‌شد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله پس از فتح مکه خون او را مباح کرد. از این‌رو گریخت و قوم او نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شفاعتش کردند. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را بخشید و او اسلام آورد. از جمله «مؤلفة قلوبهم» بود. پدرش در جنگ بدر همراه ابوجهل کشته شد. در نبرد یرموک حضور داشت و در آن نبرد، فرماندهی گروهی را بر عهده داشت.[2]

[ 1 ] . جمعه اول محرم سال 41 = هفتم مه سال 661 ؛ شنبه چهارم رمضان سال 41 = اول ژانویه سال 662 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج3، ص296 ؛ المحبّر، ج2، ص 181 ؛ الإصابه، ج2، ص 181 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص23 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج1، ص 248 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص23 و 25 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص405 و408.