محمد بن مسلمه انصاری

ابوعبدالرحمان، محمد بن مسلمه انصاریِ اوسیِ حارثی صحابه‌ای دانشمند که در جاهلیت نامش محمد بود. در کشتن کعب الاشرف که قریش را بر جنگ با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ترغیب کرده بود، شرکت داشت، چرا که کعب درباره زنان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله غزل‌سرایی می‌کرد. در جنگ خیبر، با مَرحب رئیس قلعه صعب مبارزه کرد و او را کشت ( 298) و بنابر قولی علی بن ابی‌طالب بود که با مرحب جنگید و او را کشت. محمد بن مسلمه در فتح مصر حضور داشت و در فتح شام پیشاپیش سپاه فاتح جابیه قرار داشت. هرگاه کسی از کارگزاری شکایت به نزد عمر بن خطاب می‌برد، او محمد بن مسلمه را برای رسیدگی می‌فرستاد. از یاران عثمان بن عفان بود و همچون دیگران از بیعت با علی خودداری کرد. ( 299) از آشوب‌ها کناره گرفت و در جمل و صفین حضور نداشت و در ربذه اقامت گزید و در مدینه درگذشت.[1]

مستورد بن علّفه

از شورشیان قبیله تیم و از جنگ‌آوران نامور و سخنوران هوشیار و از خوارج بود. او در نخیله پس از نبرد نهروان با گروهی از مردم کوفه بر علی بن ابی‌طالب شورید. علی به سوی آنان روان شد و با آنان نبرد کرد. مستورد گریخت و در کوفه تا زمانی که مغیرة بن شعبه بر آن‌جا ولایت یافت، مخفی شد. وی در سال 42 ق بر حکم بن امیّه‌شورید. یاران مستورد با او بیعت کردند و او را امیرمؤمنان خواندند. آنان در حدود سیصد تن بودند. مغیره با آنان نبرد کرد و معقل بن قیس ریاحی را در رأس سه هزار نفر، به سوی آنها فرستاد. معقل با آنان نبردهایی سهمگین داشت که به کشته شدن هر دو (مستورد و معقل) انجامید. آنان در کنار شاخه‌ای از رودخانه دجله با یک‌دیگر مبارزه می‌کردند.[2]

معقل بن قیس ریاحی

معقل بن قیس (یا عبد قیس) ریاحی، از بنی یربوع بود. فرمانده شجاع و جنگ‌آوری که عصر نبوت را درک کرد. وی از طرف عمّار بن یاسر، مأمور دادن مژده فتح شوشتر به عمر بن خطاب بود. معقل رئیس شرطه علی بن ابی‌طالب بود و همراه او در نبرد جمل حضور داشت. سپس همراه مغیرة بن شعبه در کوفه بود هنگامی که مستورد بن علّفه شورش کرد، مغیره، معقل را تجهیز کرد و او را برای نبرد با مستورد فرستاد. بر کرانه دجله نبردی میان آنان درگرفت و آن دو در جنگی تن به تن کشته شدند. مغیرة بن شعبه در نبرد خود با خوارج سیاستی را پیش گرفت که زیرکی او را می‌نمایاند. او در نبرد خود با خوارج بر شیعیان تکیه کرد و معقل شیعی را به جنگ مستورد رهبر خوارج فرستاد و آنان هر کدام دیگری را در نبرد کشت.[3]

پی نوشت‌ها

[1] . شنبه اول محرم سال 43 = 15 آوریل سال 663 ؛ دوشنبه 26رمضان، سال 43 = اول ژانویه سال 664 .

[2] . احقاف (46) آیه 10 : ... یکی از بنی اسرائیل بدان شهادت داد.

[3] . رعد (13) آیه 43 : بگو : خدا و هرکس از کتاب آگاهی داشته باشد، به شهادت میان من و شما کافی است.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص223 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 921 ؛ الإصابه، ج2، ص 312 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص27 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص263 و 265 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 296.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص83 ؛ المحبّر، ص67.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص248 ؛ واقدی، ص 64 و 50 ؛ بلاذری، ص214 به بعد ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 394 ؛ همان، ج4، ص34، 49 و 137 ؛ العقد الفرید، ج1، ص 123 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 24 ؛ الإمامة والسیاسه، ج1، ص 103 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص25 ؛ کندی، الولاة والقضاة، ص6 و 31 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 230 ؛ همان، ج 3، ص174، 417 و 429 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 392 ؛ همان، ج3، ص 24 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 970 و 1124 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 5، 61 و 115.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج7، ص 318 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص2 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 112 و 113 ؛ سیر أعلام النبلاء، ج2، ص 266.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 107 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 169 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 181 به بعد.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 188 ؛ الإصابه، ج3، ص 475 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 565 و 574 ؛ همان، ج5، ص85 و 129 ؛ المحبّر، ص 373.

سال 44 ق = 664 ـ 665م

رویدادها

درگذشت عتبة بن ابی‌سفیان امیر مصر و نصب عقبة بن عامر جهنی به جای او.

ولایت حکم بن عمرو غفاری بر خراسان.

ولایت معاویة بن حدیج بر افریقیه.

وقایع نظامی

فتوحات

سرزمین روم: عبدالرحمان بن خالد بن ولید جنگ با روم را دنبال می‌کند. گروهی از اسلاوها که پیش‌تر در ارتش روم می‌جنگیدند و تعدادشان پنج هزار نفر بود، به او می‌پیوندند. این افراد قبلاً نزد معاویه فرستاده شده و معاویه آنان را در «افامیه» شام سکونت داده بود.

مکران: مهلّب بن ابی صفره به مکران حمله می‌کند و به قندابیل می‌رسد.

دریای مدیترانه: حمله دریایی به فرماندهی بسر بن ارطاة.

سیستان: شورش کابل و بازگشت عبدالرحمان بن سمره به آن‌جا و فتح آن.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج7، ص 318 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص2 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 112 و 113 ؛ سیر أعلام النبلاء، ج2، ص 266.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 107 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 169 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 181 به بعد.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 188 ؛ الإصابه، ج3، ص 475 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 565 و 574 ؛ همان، ج5، ص85 و 129 ؛ المحبّر، ص 373.

[ 4 ] . پنج شنبه اول محرم سال 44 = چهارم آوریل سال 664 ؛ چهارشنبه هفتم شوّال سال 44 = اول ژانویه سال 665 .