عثمان بن ابی العاص

عثمان بن ابی العاص بن بشر بن عبد بن دهمان، از قبیله ثقیف بود که همراه هیئت اعزامی قبیله ثقیف اسلام آورد و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وقتی خردمندی و خیرخواهی‌اش را دید ولایت طائف را به او سپرد و ابوبکر و عمر نیز وی را در مقامش ابقا کردند. هنگامی که قبایل عرب مرتد شدند، عثمان، قبیله ثقیف را از ارتداد بازداشت و به آنان گفت: شما آخرین مردمانی بودید که اسلام آوردید و نشاید نخستین کسانی باشید که مرتد شوید.

عمر بن خطاب او را به ولایت بحرین گمارد و او «توّج» را گشود و مسجد جامعی در آن‌جا ساخت. عثمان پس از آن، بر ناحیه استخر وارجان چیره شد و یگان‌های دریایی را برای نبرد به سواحل سند اعزام کرد.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . شنبه اول محرم سال 51 = هیجدهم ژانویه سال 671 ؛ پنج‌شنبه 24 ذی‌الحجه سال 51 = اول ژانویه سال 672 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 146 ؛ الطبقات‌الکبری، ج2، ص 275 ؛ البدایة والنهایه، ج8، ص57 ؛ اُسدالغابه، ج2، ص 387 ؛ سیراعلام‌النبلاء، ج1،ص84.

[ 3 ] . تاریخ طبری، ج5، ص 271 به بعد.

[ 4 ] . تاریخ ابن اثیر، ج 2، ص 304 به بعد ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص55 ؛ اُسد الغابه، ج1، ص233 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 380 ؛ المحبّر، ص 75 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 187 ؛ فتوح البلدان، ص 306.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 176 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 187 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 141 ؛ الطبقات‌الکبری، ج6، ص151 ؛ البدایة‌والنهایه، ج8 ، ص 49 ؛ اُسدالغابه، ج1، ص 461 ؛ دائرة المعارف‌الاسلامیه، ماده «حجربن عدی» ؛ الأغانی، ج17، ص 133 ؛ مروج‌الذهب، ج3، ص 3 ؛ المعارف، ص344.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 368 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 269 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 175 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 40 ؛ المعارف، ص 268.

سال 52 ق = 672م

فتوحات

دریای مدیترانه: جنادة بن ابی امیه، به جزیره رودوس حمله کرد و بر آن‌جا چیره شد سپس دسته دزدان دریایی را به منظور حمله به کشتی‌های رومی سازمان داد.

شورش‌ها

خوارج: شورش خوارج در عراق به فرماندهی زیاد بن خراش عجلی و اقدام زیاد بن ابیه برای سرکوبی او.

درگذشتگان

ابوبکره ثقفی.

زیاد عجلی.

عمران بن حصین.

معاویة بن حدیج.

ابوبَکَره ثقفی

ابوبَکَره، نُفیَع بن مسروح و به نقلی پسر حارث بن کلده ثقفی و بنابر گفته‌ای غلام حارث بود. مادرش سمیّه، کنیز حارث بن کلده بود که وی (نُفَیع) و برادرش، زیاد را به دنیا آورد و زیاد همان کسی است که معاویه او را به پدر خود ملحق کرد و برادر خویش خواند. پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را ابوبکره خواند، زیرا وی در روز طائف از قلعه، بر چرخ (قرقره) آویخته، به زیر آمد و خود را به رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله رسانید و همراه جوانانی از غلامان طائف اسلام آورد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آنان را آزاد کرد و ابوبکره را از یاران خویش به شمار آورد. او در بصره اقامت گزید و فرزندانش در آن‌جا به مراتب بلند دانش و زمام‌داری دست یافتند.

حسن بصری گفته است: از میان اصحاب رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله که در بصره اقامت گزیدند، برتر از عمران بن حصین و ابی‌بکره وجود نداشت. وی در جنگ‌های جمل و صفین، کنج عزلت گزید.(3)

زیاد عِجلی

زیاد بنِ خراش عجلی، شورشی شجاعی از حروریه که همراه سیصد مرد جنگی علیه معاویه شورید. از این‌رو، زیاد بن ابیه سپاهی برای سرکوب وی فرستاد و در نتیجه، نبردهایی بین دو طرف درگرفت که منجر به قتل وی شد.(4)

عمران بن حصین

ابونُجید، عمران بن حصین بن عبید بن خلف خزاعی، در سال هفتم هجری و در همان سالی که جنگ خیبر روی داد اسلام آورد. او از برجستگان صحابه و از کسانی بود که عمر بن خطاب او را برای آموزش احکام دین به سوی مردم بصره روانه کرد. بعدها قضاوت بصره به او سپرده شد و از کسانی بود که در جنگ صفین گوشه عزلت اختیار کرد. عمران بن حصین از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت نقل کرده است و حسین و جمعی از تابعین، از وی روایت کرده‌اند.(5)

معاویة بن حدیج

ابونعیم، معاویة بن حدیج بن جفنة بن قنبره کندی سکونی تجیبی، صحابیی بود که به امیری رسید. وی را از آن‌رو سکونی و تجیبی خوانده‌اند که جدّ اعلایش «سکون» و مادر بزرگش «تجیب» نام داشت. وی از جمله کسانی است که در نبرد یرموک رشادت‌هایی از خویش نشان داد. معاویة بن حدیج همراه سپاهیان معاویه در جنگ صفین شرکت کرد. در سال 38 ق معاویه سپاهی را تدارک دیده و در خدمت وی گذاشت و او را در رأس آن سپاه به مصر گسیل داشت. معاویة بن حدیج توانست مصر را از دست محمد بن ابی‌بکر، کارگزار

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 368 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 269 ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 175 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 40 ؛ المعارف، ص 268.

[ 2 ] . پنج‌شنبه اول محرم سال 52 = هشتم ژانویه سال 672 ؛ یک‌شنبه 29 ذی الحجه سال 52 = 26 دسامبر سال 672 .

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص17 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1615 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 57 ؛ اُسد الغابه، ج6، ص 38 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه ، ماده «ابوبکرة الثقفی» ؛ انساب الاشراف، ج1، ص 489 ؛ المعارف، ص 288.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 91 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 123 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 491.

[ 5 ] . تذکرة الحفّاظ، ج1، ص 29 ؛ الطبقات الکبری، ج7، ص 4 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 58 ؛ تهذیب التهذیب، ج8 ، ص 125 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 281 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 363 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 1208 ؛ العبر، ج1، ص 57.