فیروز دیلمی

ابوضحاک (ابو عبدالله) از جمله ایرانیانی بود که برای بیرون راندن حبشی‌ها از یمن، به آن‌جا آمده بودند. او به حضور پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله رسید و احادیثی را از آن حضرت شنید و روایت کرد و سپس به یمن بازگشت. وی در کشتن اسود عنسی که در زمان رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ادعای پیامبری کرده بود، نقش داشت و دادویه و قیس بن مکشوح نیز در کشتن اسود عنسی با او همکاری داشتند. این حادثه پیش از وفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله رخ داد. بعدها معاویه ولایت صنعا را به او سپرد و او تا واپسین دم زندگی در آن دیار باقی ماند.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . دوشنبه اول محرم سال 53 = 16 دسامبر سال 672 ؛ دوشنبه ششم محرم سال 53 = اول ژانویه سال 673 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 38 ؛ الإصابه، ج1، ص 504 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 389 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 61 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 285 و 291 ؛ فتوح البلدان، ص 385.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص89 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 38 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 176 و 223 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 28 و 61 ؛ المعارف، 346 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 5 و 15 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 271 و 272 ؛ مروج الذهب، ج3، ص 6 ؛ اعتاب الکتاب، ص 51.

[ 4 ] . تاریخ طبری، ج5، ص 53 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 37 ؛ الاعلام زرکلی، ج4، ص 255.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 83 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 88 و 89 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص466 و 469 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 337 ؛ الأغانی، ج17، ص352.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص349 ؛ المحبّر، ص294 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص 226 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 263 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 162 ؛ شمس‌الدین بن طولون، قضاة دمشق، ص2.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 371 ؛ الإصابه، ج3، ص 203 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 264 ؛ الطبقات الکبری، ج5، ص 537 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 271 ؛ المعارف، ص 335.

سال 54 ق = 673 ـ 674م

رویدادها

ضمیمه نمودن بصره و خراسان به مناطق تحت امارت عبیدالله بن زیاد بن ابیه، بدین ترتیب، عبیدالله امارت عراق و مشرق را در اختیار گرفت.

وقایع نظامی

فتوحات

ماوراء النهر: عبیدالله بن زیاد، امیر عراق و ناحیه شرق، از رودخانه جیحون به قصد بخارا گذشت و «رامدین» ( 332) و «بیکند» ( 333) را فتح کرد. بدین ترتیب، او نخستین عربی بود که از جیحون گذشت.

درگذشتگان

ابوایوب انصاری.

ابو قتاده انصاری.

اسامة بن زید.

جویریه دختر ابی سفیان.

حسان بن ثابت.

حکیم بن حزام.

سحبان بن وائل.

سفیان بن عوف.

سهم بن غالب.

معن بن یزید.

ابوایوب انصاری

ابوایوب، خالد بن زید بن کلیبِ انصاری خزرجی از قبیله بنی نجار بود. وی از صحابه‌ایست که در بیعت عقبه و دیگر حوادث شرکت داشت. او در فتح مصر حاضر بود و در نبردهای دریایی شرکت جُست فردی شجاع، شکیبا، پرهیزگار و دوستدار جنگ و جهاد بود. هنگامی که رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به مدینه آمد به خانه او وارد شد. ابوایوب در جنگ با رومیان و محاصره قسطنطنیه در سال 53 ق با یزیدبن معاویه همراه بود و در نبردها حضور یافت. سپس بیمار شد و وصیّت کرد تا او را در سرزمین دشمن رخنه دهند و آن‌گاه که جان سپرد، در پای دژ قسطنطنیه مدفون گردید که قبر او در آن‌جا هنوز زیارتگاه است و بدان تبرّک می‌جویند. او همراه علی بن ابی‌طالب با خوارج جنگید، ولی در واقعه صفین با علی نبود. علی او را بر مدینه گمارد.(3)

ابو قتاده انصاری

ابوقتاده، حارث بن ربعی انصاری سلمی، از بزرگان صحابه بود. از او احادیثی از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله روایت شده است. علی بن ابی‌طالب او را کارگزار خویش در مکه کرد و سپس وی را عزل نمود و قثم بن عباس را به‌جایش نشاند. وقتی معاویه جهت بیعت گرفتن برای ولیعهدی پسرش، یزید وارد مدینه شد، ابوقتاده با او ملاقات کرد. معاویه به او گفت: ای گروه انصار! همه مردم جز شما مرا ملاقات کردند، چه چیزی شما را از این کار بازداشت؟ ابوقتاده گفت: مرکبی نداشتیم. معاویه گفت: پس شترها کجاست؟ ابو قتاده گفت: در روز بدر، آن را برای تعقیب پدرت پی کردیم و آن‌جا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به ما فرمود: پس از من با جفا و فشار مواجه خواهید شد (یعنی افرادی شما را تحت فشار قرار خواهند داد). معاویه گفت: پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شما را به انجام چه کاری فرمان

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 371 ؛ الإصابه، ج3، ص 203 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 264 ؛ الطبقات الکبری، ج5، ص 537 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص 271 ؛ المعارف، ص 335.

[ 2 ] . جمعه اول محرم سال 54 = 16 دسامبر سال 673 ؛ یک‌شنبه هفده محرم سال 54 = اول ژانویه سال 674 .

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 336 ؛ الطبقات الکبری، ج3، ص 49 ؛ الإصابه، ج1، ص 405 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص58 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص243 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 94 و 96 ؛ همان، ج6، ص25 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 153 ؛ المعارف، ص 274 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابو ایوب انصاری».