سال 55 ق = 674 ـ 675 م

رویدادها

مسلمة بن مخلد انصاری، حاکم مصر، عقبة بن نافع را از حکم‌رانی افریقیه برکنار کرده و غلامش ابومهاجر دینار را به‌جای وی برگزید در این دوران افریقیه تحت فرمان والی مصر بود.

وقایع نظامی

فتوحات

دریای مدیترانه: فتح جزیره کریت.

درگذشتگان

ارقم بن عبدمناف.

سجاح دختر حارث.

سعد بن ابی وقاص.

مالک السّرایا.

یزید بجلی.

أرقم بن عبد مناف

ابوعبدالله، ارقم بن عبدمناف بن اسد مخزومی، صحابی و از نخستین مسلمانان بود. خانه وی کنار صفا بود و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در آن‌جا می‌نشست و مردم را به اسلام دعوت می‌کرد. از این‌رو خانه وی را «دار الاسلام» نامیدند و در آن‌جا بود که عمر بن خطاب اسلام آورد. مهدی، خلیفه عباسی، آن را خرید و به همسرش خیزران بخشید. خیزران نیز آن را تجدید بنا کرد. این بنا به نام او شناخته شد، سپس به ملک دیگران درآمد.[2]

سجاح دختر حارث

ام صادر سجاح، دختر حارث بن سوید از تیره بنی یربوع، از قبیله تمیم بود. سجاح زنی شاعر، ادیب و آگاه به اخبار و رویدادها بود و در میان قوم خود جایگاه والایی داشت. پس از وفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و هنگامی که در میان بنی تغلب، در ناحیه جزیره بود، ادعای نبوت کرد. بنی تغلب نصرانی بودند و سجاح دانش خود را از آنان فرا گرفته بود. دایی‌های وی نیز از بنی تغلب بودند. تعدادی از افراد طایفه‌اش، از جمله بعضی بزرگان تمیم، هم‌چون: زبرقان بن بدر، عطاردبن حاجب و عمرو بن أهتم به او گرویدند. سجاح، آنان را به قصد جنگ با ابوبکر با خود همراه کرد. آنان در یمامه فرود آمدند و در آن‌جا بود که مسیلمه کذاب، که او نیز ادعای پیامبری کرده بود، به وی پیوست و وی را به همسری گرفت. سجاح برای مدتی با مسیلمه کذاب بود و چون دریافت که جنگ با مسلمانان دشوار است، از این کار منصرف شد و به ناحیه جزیره و نزد دایی‌های خود بازگشت. آن‌گاه که خبر کشته شدن مسیلمه را شنید، اسلام آورد و به بصره مهاجرت کرد. او در همان‌جا

جان سپرد و سمرة بن جندب، والی بصره بر وی نماز گزارد.

مورّخان خبرهایی را در خصوص رابطه وی با مسیلمه، زمانی که با هم‌دیگر بودند، نقل کرده‌اند که بیشتر می‌توان آنها را ساخته و پرداخته قصه‌پردازان دانست که هدف آنان رسوا کردن آن دو بوده است.[3]

سعد بن ابی‌وقاص

ابواسحاق، سعد بن ابی‌وقاص مالک بن أهیب بن عبدمناف قرشی از بنی زهره است. مادرش حمنه، دختر سفیان بن بنی امیة بن عبدشمس بود. وی از نخستین کسانی بود که به اسلام گروید. سعد مستجاب الدعوة و یکی از ده تنی است که وعده بهشت به آنها داده شده است و یکی از شش نفر شورایی بود که عمر بن خطاب تعیین کرد تا یکی از آنان پس از وی خلیفه مسلمانان شود. سعد بن ابی‌وقاص، در جنگ بدر و سایر جنگ‌های اسلام حضور داشت و نخستین کسی بود که در راه خدا تیر انداخت. بنابراین به او لقب «فارس الاسلام» (سردار اسلام) داده شده است.

در زمان عمر بن خطاب، عهده‌دار جنگ با ایران شد و خداوند به دست او فتح بیشتر نقاط ایران را محقق ساخت. قادسیه را گشود و با این پیروزی دروازه‌های عراق و ایران در برابر عرب‌ها گشوده شد.

او کارگزار کوفه بود، اما وقتی مردم آن‌جا به ناحق علیه وی شکایت نمودند، عمر او را از امارت کوفه برکنار کرد و این موجب شد که سعد، شکایت کنندگانش را نفرین کند و خداوند دعای او را اجابت کرد، به‌طوری که آنان به سیه‌روزی دچار شدند. او در آشوب‌های پس از قتل عثمان شرکت نکرد و در وقایع جمل و صفین و ماجرای حکمیت نیز حاضر نگشت.

سعد سرانجام در کاخش، در ناحیه عقیق (در ده میلی ( 335) مدینه) درگذشت و در قبرستان بقیع مدفون شد. وی آخرین مهاجری بود که از دنیا رفت. ( 336)

سعد پس از مرگش، ثروت هنگفتی از خویش به‌جای گذاشت.[4]

مالک السّرایا

ابوحکیم، مالک بن عبدالله بن سنان بن سرح خثعمی است. او معروف به مالک السرایا، یا مالک الصوائف بود وی از تابعین و از فرماندهان بزرگ به‌شمار می‌رفت. در زمان معاویة بن ابی‌سفیان و سپس در زمان پسرش، یزید و پس از او در روزگار عبدالملک بن مروان، فرمانده نیروهای جنگ‌های تابستانی شد.

مالک وقتی که به قصد جنگ با رومیان به‌آن سرزمین رفته بود، در همان‌جا درگذشت و مسلمانان به نشانه عزاداری برای او چهل پرچم نیمه افراشته را بر سر قبرش برپا کردند.[5]

[ 1 ] . چهارشنبه اول محرم سال 55 = ششم دسامبر سال 674 ؛ دوشنبه 27 محرم سال 55 = اول ژانویه سال 675 .

[2] . البدایة والنهایه، ج8 ، ص31 ؛ الإصابه، ج1، ص 42 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 61 ؛ الاستیعاب، ج1، ص 131 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «الأرقم».

[3] . الاعلام زرکلی، ج3، ص122 ؛ اعلام النساء، ج2، ص 177 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 267 ؛ بلاذری، ص331 ؛ المعارف، ص405 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 353 و 354.

[4] . الاعلام زرکلی، ج3، ص137 ؛ الطبقات الکبری، ج6، ص6 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص 22 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 72 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص 205 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 306 ؛ الإصابه، ج3، ص103 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص62 و 83 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 614 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 144 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 14 ق ؛ المعارف، ص241 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 915.

[5] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 138 ؛ بلاذری، ص199 و 200.