یزیدِ بجلی

یزید بن أسد بن کرز بن عامر، از «بنی الکاهن» ( 337) از «یشکر» ( 338) از قبیله رُهمِ بجلی قسری، سرداری یمانی و قحطانی، از شجاعان صاحب‌نظر بود. وی جد خالد بن عبدالله قسری، امیر عراق بود.

در فتوحات شام شرکت کرد و در آن فتوحات از سران قحطان به شمار می‌رفت. وقتی عثمان در مدینه محاصره شد، معاویه او را همراه چهارهزار نفر، برای یاری عثمان فرستاد، اما او پس از کشته شدن عثمان وارد مدینه شد و بنا به گفته‌ای در راه مدینه خبر کشته شدن عثمان را شنید، لذا به دمشق بازگشت. یزید بجلی از افراد مورد وثوق معاویه و از یاران خاص او بود و در جنگ صفین در کنار او حضور داشت. وی با کسانی که متهم به قتل عثمان بودند، با شدت و خشونت برخورد کرد. معاویه در سال 38 ق او را فرمانده دمشقیان کرد و همراه عمرو بن عاص برای جنگ با محمد بن ابی‌بکر، به مصر فرستاد و در نبرد «مسناة» شرکت نمود، او پیش از معاویه مرد.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . چهارشنبه اول محرم سال 55 = ششم دسامبر سال 674 ؛ دوشنبه 27 محرم سال 55 = اول ژانویه سال 675 .

[ 2 ] . البدایة والنهایه، ج8 ، ص31 ؛ الإصابه، ج1، ص 42 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 61 ؛ الاستیعاب، ج1، ص 131 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «الأرقم».

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص122 ؛ اعلام النساء، ج2، ص 177 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 267 ؛ بلاذری، ص331 ؛ المعارف، ص405 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 353 و 354.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص137 ؛ الطبقات الکبری، ج6، ص6 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص 22 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 72 ؛ حسن المحاضره، ج1، ص 205 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 306 ؛ الإصابه، ج3، ص103 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج1، ص62 و 83 ؛ الاستیعاب، ج2، ص 614 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 144 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 14 ق ؛ المعارف، ص241 ؛ ابن خلدون، ج2، ص 915.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 138 ؛ بلاذری، ص199 و 200.

[ 6 ] . الاعلامزرکلی، ج9، ص228 ؛ الولاة‌والقضاة، ص29 ؛ اُسدالغابه، ج5، ص103.

سال 56 ق = 675 ـ 676م

رویدادها

گماردن سعید بن عثمان بن عفان بر خراسان.

گماردن ولید بن عتبة بن ابی‌سفیان بر مدینه.

وقایع نظامی

جنگ‌ها و فتوحات

سرزمین روم: یزید بن شجره رهاوی از راه دریا به روم حمله کرد.

عیاض بن حارث از راه خشکی به روم حمله کرد.

ماوراء النهر: سعید بن عثمان، فرمانروای خراسان، به ناحیه سُغد لشکر کشید و بدون خون‌ریزی، سمرقند را فتح کرد.

درگذشتگان

جویریه دختر حارث.

رویفع بن ثابت.

قثم بن عباس.

جویریه دختر حارث

جویریه (که اسمش برّه بود) دختر حارث بن ابی ضرار (بزرگ بنی المصطلق) از قبیله خزاعه بود. مسلمانان پس از پیروزیشان بر بنی المصطلق، او را در شمار کسانی که در آن جنگ به اسارت درآوردند، اسیر کردند. جویریه، جزء سهم ثابت بن قیس انصاری شد، اما با او قراردادی بست تا در برابر مالی که به قیس می‌پردازد، آزاد گردد و او نزد پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله آمد و از آن حضرت تقاضای کمک کرد. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به وی پیشنهاد کرد که مفاد قرارداد را از سوی ثابت عملی کند و سپس او را آزاد کرده، سپس با او ازدواج نماید. جویریه این پیشنهاد را پذیرفت.

او پیش از آن‌که همسر رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گردد، همسر صفوان بن مالک از بنی مصطلق بود که با پدر جویریه در جنگ با مسلمانان کشته شد. جویریه زنی زیبا بود، به‌طوری که هرکس او را می‌دید، به وی علاقه‌مند می‌شد.

مسلمانان بعداً کنیزان خود را که از بنی مصطلق بودند، به احترام ازدواج جویریه با پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، آزاد کردند.(3)

رویفع بن ثابت

رویفع بن ثابت بن سکن نجاری انصاری، صحابی فاتح بود. معاویة بن ابی‌سفیان او را در سال 46 ق به امارت طرابلس گماشت. وی آن‌گاه به افریقیه حمله برد و در برقه زمانی که امیر آن‌جا بود، درگذشت.(4)

قثم بن عباس

قثم بن عباس بن عبدالمطلب هاشمی قرشی، پسر عموی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌باشد. صدر اسلام را در کودکی درک کرد. روزی مشغول بازی بود که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بر وی گذشت و او را بلند کرد و به آغوش کشید. وقتی سعید بن عثمان بن عفان، حکمران خراسان، در سال 56 ق به ماوراء النهر لشکر کشید، قثم در لشکر او بود. وی در نبرد سمرقند جان باخت و در همان‌جا مدفون گردید.

قثم به پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شباهت داشت. او از خود فرزندانی به‌جای نگذاشت. مادرش، لبابه، دختر حارث بن حزن هلالی، نخستین زنی بود که پس از خدیجه (همسر رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ) در مکه اسلام آورد.(5)

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص228 ؛ الولاة والقضاة، ص29 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 103.

[ 2 ] . یک‌شنبه اول محرم سال 56 = 25 نوامبر سال 675 ؛ سه‌شنبه هشتم صفر سال 56 = اول ژانویه سال 676 .

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 146 ؛ الإصابه، ج4، ص259 ؛ المحبّر، ص 98 ؛ اُسد الغابه، ج7، ص56 و 57 ؛ سیره ابن هشام، ج2، ص 294 ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص 84 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص187.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص65.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص29 ؛ ارنولد، ترکستان، ص 183 ؛ اُسد الغابه، ج4، ص392 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص92، 132 و 155.