سال 59 ق = 678 ـ 679م

رویدادها

گماردن نعمان بن بشیر بر کوفه و برکناری عبیدالله‌بن‌زیاد از ولایت آن.

بازگشت ناوگان عربی که در سال 43 ق قسطنطنیه را محاصره کرده بود، پس از ناکامی در محاصره آن شهر.

انعقاد قرارداد صلحِ سی ساله‌ای با روم از سوی معاویه.

وقایع نظامی

فتوحات

سرزمین روم: صفوان بن معطّل و عمیر بن حباب سلمی، بر دژ «کمخ» که از مرزهای «جزیره» واقع در ناحیه آذربایجان بود، چیره شد.

شورش‌ها

خوارج: شورش مرداس بن حُدَیر خارجی در اهواز و شکست سپاهی که عبیدالله بن زیاد، فرمانروای عراق، به جنگ او گسیل داشته بود.

درگذشتگان

ابو محذوره.

ابوهریره.

سعید بن عاص.

شیبة بن عثمان.

عبدالله بن عامر.

ابومحذوره

ابومحذوره، اوس بن ربیعه جمحی، پس از جنگ حنین اسلام آورد. روزی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شنید که او اذان گفتن را تقلید می‌کند، بنابراین، اذان را به اوس آموخت و او را مأمور اذان گفتن در مکه کرد. وی در میان مردم، از همه رساتر اذان می‌گفت. او هجرت نکرد و در مکه درگذشت.[2]

ابوهریره

عبدالرحمان بن صخر دوسی است. و گفته‌اند نام او در جاهلیت عبدشمس بوده است، ولی پس از اسلام آوردن، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را عبدالرحمان و بنا به گفته‌ای عامر نامید ولی به ابوهریره معروف شد، چرا که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله دید او بچه گربه‌ای را در آستین دارد، لذا این لقب را بر او نهاد. در سال جنگ خیبر (سال 7 ق) اسلام آورد و همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در فتح خیبر حضور یافت ( 340) او ملازم رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود و برای علاقه به دانش، بر این همراهی پایدار بود.

ابوهریره به سیری شکمش و نه بیشتر، قانع بود. هرکجا رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله می‌رفت، به همراه او بود. از با حافظه‌ترین یاران حضرت و از پیشوایان فتوا به شمار می‌آمد. ( 341)عمر بن خطاب، او را به

امارت بحرین گماشت، اما چون نرمخوییِ بیش از اندازه و اشتغالش به عبادت را دید، او را برکنار کرد. ( 342)پس از آن، بار دیگر او را برای قبول مسئولیت فراخواند، اما وی نپذیرفت. ابوهریره در مدینه درگذشت.[3]

سعید بن عاص

أبو احیحه، سعید بن عاص بن سعید بن عاص بن امیة بن عبد شمس اموی قرشی از اصحاب رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و از سرداران فاتح بود. او بخشندگی و خوش‌کرداری را با هم داشت. عثمان بن عفان در سال 30 ق و پس از برکناری ولید بن عقبه از امارت کوفه، وی را به‌جای او گماشت. سعید بن عاص به طبرستان و گرگان لشکر کشید. هنگامی که سعید بن عاص برای مردم کوفه سخنرانی کرد و آنان را به اختلاف و دو دستگی متهم کرد، علیه وی شوریدند و به دنبال آن، هیأتی از آنان به ریاست اشتر نخعی رهسپار مدینه شده و از عثمان تقاضا کردند تا او را از امارت کوفه برکنار سازد. در آن هنگام سعید بن عاص در مدینه بود، عثمان او را عزل نکرد و به کوفه بازگردانید، اما مردم کوفه از ورود وی به شهر جلوگیری کردند و علیه او هم صدا شدند و ابوموسی اشعری را بر خویش گماردند. عثمان نیز حکومت ابوموسی را تنفیذ کرد.

این در واقع، نخستین تزلزل و سستی در حکومت عثمان بود. سعید بن عاص از دو جنگ جمل و صفین دوری جست. معاویة بن ابی سفیان، دوبار او را به ولایت مدینه گماشت و هر بار او را عزل کرد و مروان بن حکم را به‌جای وی منصوب کرد. وی مدتی در دمشق ساکن شد و آن‌گاه به مدینه برگشت و در همان‌جا درگذشت.[4]

شیبة بن عثمان

شیبة بن عثمان بن ابی طلحه قرشی، از شاخه بنی عبدالدار و صحابی از مردم مکه است که در روز فتح مکه اسلام آورد. او در عصر جاهلیت، پرده‌دار کعبه بود که پرده‌داری آن را از پدرانش به ارث برده بود. پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله شیبه را در مقامش ابقا کرد و تا کنون نیز (زمان تألیف این کتاب)، فرزندانش پرده‌داری کعبه را بر عهده دارند.[5]

عبدالله بن عامر

ابوعبدالرحمان، عبدالله بن عامر بن کُرَیز بن ربیعة بن حبیب بن عبدشمس بن عبدمناف اموی قرشی فرماندهی پیروز بود که در سال 29 ق در زمان عثمان، والی بصره شد. وی پسرخاله عثمان است. عثمان او را در رأس سپاهی به سیستان فرستاد و وی آن‌جا را بدون خون‌ریزی فتح کرد. سپس «دارابگرد» و «مرو رود» را به تسخیر در آورد تا این‌که به سرخس رسید و آن ناحیه تسلیم وی شد. عبدالله پس از آن با جنگ، «توس»، «تخارستان»، «نیشابور»، «بلخ»، «طالقان» و

[ 1 ] . شنبه اول محرم سال 59 = 23 اکتبر سال 678 ؛ شنبه دوازدهم ربیع الاول سال 59 = اول ژانویه سال 679 .

[2] . الإصابه، ج4، ص 175 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 65 ؛ اُسد الغابه، ج6، ص 278 ؛ المعارف، ص306.

[3] . الاعلام زرکلی، ج4، ص80 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص103 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص32 ؛ اُسد الغابه، ج6، ص 318 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1768 ؛ الطبقات الکبری، ج4، ص52 ؛ سیر اعلام النبلاء، ج2، ص 417 و454 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ج2، ص 25 ؛ المعارف، ص277.

[4] . الاعلام زرکلی، ج3، ص149 ؛ الطبقات الکبری، ج5، ص19 ؛ العبر، ج1، ص 64 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 83 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 391 و 393 ؛ المحبّر، ص165 ؛ تاریخ طبری، ج2، ص293 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص109 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 336 ؛ ابن خلدون، ج2، ص1016.

[5] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 264 ؛ المحبّر، ص17 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 534.