جعل نموده است (برای توضیح بیشتر ر.ک: الصحیح من سیرة النبی الاعظم، ج 6، ص 213 ؛ اختیار معرفة الرجال ، ص 39 ؛ قاموس الرجال ، ج 4، ص 412 ـ 413).

357 . شق الکاهن، نام یکی از پیشگویان است که اندکی پیش از اسلام، در میان عرب می‌زیست. گویند: شق اکبر، یک چشم در پیشانی داشت.

358 . یکی دیگر از پیش‌گویان است که ظهور پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را خبر داده بود «معین».

359 . حضرت خدیجه علیه‌السلام نزد رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از دیگر همسرانش محبوب‌تر و از همه برتر بودند و بعد از رحلت وی نیز همواره مورد ستایش حضرت بود تا آن‌جا که عایشه بر وی حسد برده به حضرت گفت: خدا بهتر از او را به تو داده، حضرت غضبناک جواب فرمودند: به خدا قسم هرگز بهتر از او به من نداده است (ر.ک: اسد الغابه، ج 7، ص 84 ، زندگی حضرت خدیجه).

360 . ابوهریره در سال هفتم هجری پس از فتح خیبر اسلام آورده است و نمی‌تواند در جنگ خیبر همراه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله حضور داشته باشد (سید عبدالحسین شرف الدین، ابوهریره، ص 15 ؛ اسد الغابة، ج 6، ص 320 ؛ الطبقات الکبری، ج 4، ص 325).

361 . ابوهریره که به بازرگان حدیث مشهور شده است، بیش از سه سال مصاحب پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نبوده است (الطبقات الکبری، ج 4، ص 327) و آن‌قدر احادیث از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل کرده است که هیچ‌یک از صحابه به پایه او نمی‌رسد. از این‌رو مردم زمان خودش احادیث او را با دیده شک و انکار می‌نگریستند و علی علیه‌السلام و عمر و عثمان و عایشه بر او خرده می‌گرفتند و مورد اتّهام قرار می‌دادند. چنین کسی نمی‌تواند از پیشوایان فتوا به شمار آید (ابوهریره، ص 182 192).

362 . ابوهریره هنگامی که عامل عمر بر بحرین بود از منصب خود سوء استفاده مالی فراوانی کرد و مبلغی زیاد برای خود برداشت. از این‌رو عمر او را برکنار کرد و آن‌قدر او را با تازیانه خود زد که بدنش خون‌آلود شد و آن اموال را از بازپس گرفت (ابوهریره، ص 27 ؛ العقد الفرید، ج 1، ص 54).

363 . در عبارت مؤلف معاویه شوهر خاله عقیل (فاطمة دختر عتبة بن ربیعة) دانسته شده است ولی در واقع عقیل شوهر خاله معاویه است. هند و فاطمة هر دو دختران عتبة بن ربیعه هستند.

364 . او از جاعلین حدیث دستگاه معاویه و از جلادان ابن زیاد و جانشین او در بصره بود و مردم را برای جنگ با امام حسین علیه‌السلام تحریض می‌کرد و هشت هزار نفر را کشت (ر.ک: قاموس الرجال، ج 5، ص 312 ـ 315).

365 . معاویه در سال فتح مکه ایمان آورد و او و پدرش در شمار مؤلفة قلوبهم هستند و چندماهی پیش از رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله عهده‌دار نوشتن نامه‌های پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود و هیچ‌گاه جزو کاتبان وحی نبوده است (علی احمدی، مکاتیب الرسول، ج 1، ص 29).

366 . طبق نقل بلاذری معاویه صلح‌نامه‌ای نوشت و برای حسن بن علی علیه‌السلام فرستاد و آن این بود که من با تو صلح کردم مشروط بر این‌که خلافت بعد از من از آن تو باشد و هیچ‌گاه چنین شرطی از جانب امام حسن علیه‌السلام مطرح نشده است (حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم‌السلام ، ص 160).

367 . علی علیه‌السلام می‌فرماید: به خدا سوگند که معاویه از من زیرک‌تر نیست ولی غدر و مکر می‌کند و مگر نه این است که غدر و مکر ناپسند است، من از زیرک‌ترین مردم بودم جاحظ که از دانشمندان اهل سنت است و گرایش عثمانی دارد می‌گوید: گروهی از دشمنان علی علیه‌السلام چنین پنداشته‌اند که سیاست معاویه از او بهتر بوده است و معاویه را دوراندیش، خردمند، بردبار و خوش‌فکر معرفی کرده‌اند و این اشتباه و خطا است. علی علیه‌السلام در جنگ‌های خود جز آن‌چه موافق قرآن و سنت باشد عمل نمی‌کرد ولی معاویه از همه حیله‌ها و چاره‌اندیشی‌ها چه روا و چه ناروا استفاده می‌کرد (شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 10، ص 211 و ص 228).

رویدادهای تاریخ اسلام از 61 ـ 70 ق

سال 61 ق = 680 ـ 681م

رویدادها

مردم مکه پس از کشته شدن حسین بن علی بن ابی‌طالب، ضمن بیعت با عبدالله بن زبیر علیه بنی امیه، سر به شورش برداشتند.

عبدالله بن زبیر، برادرش، عبیدالله را به ولایت مدینه گمارد و ولایت او بر این شهر تا زمان کشته شدنش (سال 73 ق) ادامه یافت.

گروه‌هایی از شیعیان کوفه که حسین را به عراق دعوت کرده و سپس از گرد او پراکنده گشته بودند، بر آن شدند تا گناهشان را جبران کنند. لذا گروهی را تشکیل دادند که خود را توابین نامیدند و به خون‌خواهی حسین برخاستند.

وقایع نظامی

جنگ بر سر خلافت

فاجعه کربلا: مردم کوفه از گِرد حسین بن علی پراکنده شدند. حسین با تعداد اندکی از فرزندان و خویشاوندانش، که او را همراهی می‌کردند، تصمیم به جنگ گرفت. عبیدالله بن زیاد، سپاهی را به سرکردگی حر بن یزید تمیمی گسیل داشت و سپس این سپاه را با سپاهی به فرماندهی عمر بن سعد بن ابی وقاص پشتیبانی کرد.

کشته شدن حسین و دو فرزندش علی و عبدالله و تعداد زیادی از خویشاوندانش (10 محرم) در واقعه کربلا.

شورش‌ها

خوارج: عبیدالله بن زیاد برای سرکوب قیام مرداس بن حُدیر، سپاهی را به سرکردگی عیّاد بن علقمه مازنی به آن‌جا فرستاد. عیّاد شورش را سرکوب کرد و مرداس را به قتل رساند و سرش را برای ابن زیاد برد.

درگذشتگان

حبیب بن مظاهر.

حر تمیمی.

حسین بن علی.

حمزه اسلمی.

عبّاد بن علقمه مازنی.

علی بن حسین.

مرداس بن حُدیر.

مرداس بن عقبه.

[ 1 ] . دوشنبه اول محرم 61 = اول اکتبر سال 680 ؛ سه‌شنبه چهارم ربیع الاول سال 61 = اول ژانویه سال 681 .